Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc kêu gọi viện trợ khẩn cấp trong bối cảnh khủng hoảng tài chính trầm trọng

Vào thứ Năm, ngày 5 tháng 2 năm 2026, tại Geneva, Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền (OHCHR) đã chính thức phát động một chiến dịch huy động vốn khẩn cấp. Cao ủy Volker Türk, người đã đảm nhận trọng trách từ ngày 17 tháng 10 năm 2022, mô tả tình trạng hiện tại của cơ quan này là đang hoạt động trong "chế độ sinh tồn". Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc các cường quốc hàng đầu thế giới cắt giảm đáng kể các khoản đóng góp. Lời kêu gọi này hướng tới mục tiêu thu hút 400 triệu USD nhằm duy trì các hoạt động thực địa thiết yếu trong suốt năm 2026.

Bối cảnh tài chính của OHCHR đang trở nên u ám hơn bao giờ hết khi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc phê duyệt ngân sách thường niên cho năm 2026 chỉ ở mức 224,3 triệu USD, giảm 10% so với năm 2025. Tổng ngân sách của toàn bộ tổ chức Liên Hợp Quốc cho năm 2026 cũng bị thắt chặt còn 3,45 tỷ USD, giảm 7% so với năm trước đó. Hệ quả của việc cắt giảm này là sự biến mất của 2.900 vị trí nhân sự trên toàn hệ thống nhằm tiết kiệm chi phí. Cuộc khủng hoảng thanh khoản này phần lớn được cho là do sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, người đã quyết định đình chỉ các khoản đóng góp tự nguyện cho năm 2026. Trong năm 2024, Hoa Kỳ dưới thời chính quyền Joe Biden từng là nhà tài trợ lớn nhất với 36 triệu USD.

Những tác động tiêu cực từ việc thiếu hụt kinh phí trong năm 2025 đã để lại những hệ lụy rõ rệt cho các hoạt động nhân đạo. OHCHR đã buộc phải cắt giảm 300 vị trí công tác và thu hẹp quy mô hoạt động tại 17 quốc gia, bao gồm Myanmar, Colombia và Chad. Đáng chú ý, số lượng các phái đoàn giám sát nhân quyền trong năm 2025 đã giảm xuống dưới một nửa so với năm 2024, từ 11.000 chuyến xuống còn 5.000 chuyến. Riêng chương trình hỗ trợ tại Myanmar đã bị cắt giảm hơn 60%. Mặc dù trong năm 2025, cơ quan này đã yêu cầu 500 triệu USD đóng góp tự nguyện, nhưng thực tế chỉ nhận được 257,8 triệu USD, tạo ra một lỗ hổng cấu trúc nghiêm trọng.

Ông Volker Türk nhấn mạnh rằng việc cắt giảm ngân sách như hiện nay đang trực tiếp "tiếp tay cho những kẻ vi phạm nhân quyền trên toàn thế giới", cho phép chúng tự do hành động mà không sợ bị giám sát. Ông chỉ ra sự mâu thuẫn khi hệ thống giám sát bị suy yếu đúng vào thời điểm các cuộc khủng hoảng địa chính trị đang leo thang, điển hình là tình hình tại Sudan và Myanmar. Trong năm 2025, các nhân viên của OHCHR tại 87 quốc gia đã nỗ lực ghi nhận hàng chục nghìn vụ vi phạm, hỗ trợ cho 67.000 nạn nhân sống sót sau tra tấn và giám sát hơn 1.300 phiên tòa xét xử.

Bức tranh về các nhà tài trợ cũng có sự phân hóa rõ rệt trong giai đoạn khó khăn này của tổ chức. Trong khi Pháp không cung cấp các khoản đóng góp tự nguyện vào năm 2025 sau khi đã tham gia vào năm 2024, và Vương quốc Anh cũng thực hiện cắt giảm chi tiêu, thì vẫn có những điểm sáng từ các đối tác khác. Các nhà tài trợ như Đức, Thụy Điển và Liên minh Châu Âu (EU) đã quyết định tăng mức đóng góp của họ so với năm trước. Sự hỗ trợ này là vô cùng quý giá nhưng vẫn chưa đủ để bù đắp cho sự thiếu hụt từ các cường quốc khác, đặt ra thách thức lớn cho các hoạt động bảo vệ quyền con người trên quy mô toàn cầu.