Biuro ONZ ds. Praw Człowieka ogłasza alarm finansowy w obliczu drastycznych cięć budżetowych

Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (OHCHR) oficjalnie zainaugurowało w Genewie, w czwartek 5 lutego 2026 roku, pilny apel o zgromadzenie funduszy. Volker Türk, który objął swoje stanowisko 17 października 2022 roku, oświadczył, że agencja działa obecnie w „trybie przetrwania” ze względu na drastyczne ograniczenie środków przez główne światowe potęgi. Inicjatywa ta ma na celu pozyskanie 400 milionów dolarów amerykańskich, aby pokryć najbardziej palące potrzeby finansowe operacji terenowych OHCHR w roku 2026.

Krytyczna sytuacja finansowa pogłębiła się po zatwierdzeniu przez Zgromadzenie Ogólne ONZ budżetu regularnego na 2026 rok w wysokości 224,3 miliona dolarów, co oznacza spadek o 10% w stosunku do roku 2025. Cały budżet Organizacji Narodów Zjednoczonych na rok 2026 został ustalony na poziomie 3,45 miliarda dolarów, co stanowi redukcję o 7% względem roku ubiegłego. Takie cięcia wiążą się z likwidacją 2900 etatów w ramach ogólnoorganizacyjnych oszczędności, co znacząco wpływa na zdolność operacyjną instytucji.

Obecny kryzys płynności jest w znacznej mierze łączony ze zmianą kierunku polityki zagranicznej administracji prezydenta USA Donalda Trumpa, który zdecydował o wstrzymaniu dobrowolnych składek na rok 2026. Jest to znacząca zmiana, biorąc pod uwagę, że w 2024 roku Stany Zjednoczone były największym indywidualnym darczyńcą, przekazując 36 milionów dolarów pod rządami administracji Joe Bidena. Brak tych środków stawia pod znakiem zapytania stabilność wielu kluczowych programów ochrony praw człowieka na całym świecie.

Skutki niedofinansowania były już boleśnie odczuwalne w 2025 roku, kiedy OHCHR zostało zmuszone do redukcji 300 stanowisk i ograniczenia działań w 17 krajach, w tym w Birmie, Kolumbii i Czadzie. Liczba misji monitorujących stan praw człowieka w 2025 roku spadła do poziomu poniżej połowy w stosunku do roku 2024 – zrealizowano ich 5 000 w porównaniu do wcześniejszych 11 000. Program operacyjny w Birmie został okrojony o ponad 60 procent, co nastąpiło po roku 2025, w którym Biuro wnioskowało o 500 milionów dolarów w formie dobrowolnych wpłat, a otrzymało jedynie 257,8 miliona dolarów, co wytworzyło głęboki deficyt strukturalny.

Volker Türk zaznaczył, że osłabienie systemów monitoringu „rozwiązuje ręce sprawcom naruszeń”, pozwalając im na swobodne działanie w obliczu narastających kryzysów geopolitycznych w Sudanie czy Birmie. Mimo trudności, w 2025 roku personel OHCHR w 87 krajach udokumentował dziesiątki tysięcy naruszeń, wsparł 67 tysięcy osób ocalałych z tortur i monitorował ponad 1300 procesów sądowych. W kwestii finansowania nastąpiły przetasowania wśród darczyńców: Francja wstrzymała wpłaty w 2025 roku po udziale w 2024 roku, a Wielka Brytania je ograniczyła, podczas gdy Niemcy, Szwecja i Unia Europejska zwiększyły swoje wsparcie finansowe w porównaniu z rokiem poprzednim.