Brazil thoát khỏi Bản đồ Đói nghèo: Bài toán về tính bền vững của các chính sách an sinh xã hội

Brazil đã chính thức ghi dấu một cột mốc lịch sử vào năm 2026 khi được đưa ra khỏi Bản đồ Đói nghèo Toàn cầu trong giai đoạn ba năm từ 2022 đến 2024, theo báo cáo SOFI 2025 của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Thành tựu này đạt được khi tỷ lệ dân số có nguy cơ thiếu dinh dưỡng giảm xuống dưới ngưỡng 2,5%, một kết quả trực tiếp từ việc khôi phục các chương trình an sinh xã hội và sự tập trung chính trị cao độ vào mục tiêu xóa đói giảm nghèo tính đến tháng 12 năm 2026. Đáng chú ý, đây không phải lần đầu Brazil đạt được kỳ tích này; quốc gia Nam Mỹ từng rời khỏi danh sách vào năm 2014 nhưng lại tái xuất hiện trong giai đoạn 2018-2020, cho thấy tính chất chu kỳ đầy thách thức của cuộc chiến chống mất an ninh lương thực.

Nhìn lại quá khứ, thực trạng bất công xã hội tại Brazil từng được khắc họa đầy ám ảnh qua tác phẩm kinh điển của Carolina Maria de Jesus mang tên "Quarto de despejo: diário de uma favelada", xuất bản năm 1960. Dựa trên những dòng nhật ký viết từ năm 1955 đến 1960, tác giả – vốn là một người thu gom phế liệu tại khu ổ chuột Canindé ở São Paulo – đã lên án gay gắt sự bất bình đẳng với câu nói nổi tiếng: "chính những kẻ được ăn no đã phát minh ra cái đói". Tác phẩm này vẫn là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về nhu cầu cấp thiết đối với các chính sách công bền vững nhằm đẩy lùi sự nghèo khổ cùng cực, trong bối cảnh Bộ Phát triển Xã hội và Chống đói nghèo Brazil ghi nhận 24 triệu người đã thoát khỏi tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng vào cuối năm 2023.

Dù đã đạt được những con số ấn tượng, các chuyên gia kinh tế và đại diện các tổ chức quốc tế vẫn đưa ra những lời cảnh báo rằng xóa đói giảm nghèo là một tiến trình liên tục, đòi hỏi sự kiên trì tuyệt đối. Daniel Balaban, chuyên gia kinh tế kiêm đại diện Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) tại Brazil và là Giám đốc Trung tâm Xuất sắc chống Đói nghèo, nhấn mạnh rằng việc ngừng hỗ trợ các chương trình an sinh sẽ tất yếu dẫn đến sự thoái lui của nhóm dân cư từng được trợ giúp. Trung tâm Xuất sắc chống Đói nghèo, một đối tác chiến lược của Chính phủ Brazil từ năm 2011, vẫn tiếp tục hoạt động tích cực trong năm 2026 thông qua việc thúc đẩy đối thoại và hỗ trợ kỹ thuật theo mô hình hợp tác Nam-Nam.

Một trong những trụ cột then chốt bảo đảm an ninh lương thực quốc gia là Chương trình Dinh dưỡng Học đường Quốc gia (PNAE). Vào tháng 2 năm 2026, chương trình này đã nhận được mức điều chỉnh tăng 14,35% ngân sách tính trên đầu người theo Nghị quyết CD/FNDE số 1/2026. Biện pháp này, do Bộ Giáo dục (MEC) khởi xướng thông qua FNDE, nhằm khôi phục sức mua của người dân trước áp lực lạm phát và đảm bảo bữa ăn đầy đủ cho khoảng 40 triệu học sinh. Đáng chú ý, chương trình vẫn duy trì quy định dành ít nhất 45% nguồn lực để thu mua nông sản từ các hộ nông dân gia đình, từ đó tạo động lực mạnh mẽ cho nền kinh tế địa phương phát triển.

Để đảm bảo thành quả này không bị mai một trong dài hạn, ông Balaban khẳng định cần phải thiết lập một "cấu trúc chính trị" liên ngành vững chắc. Cấu trúc này phải bao gồm sự kết hợp chặt chẽ giữa các chương trình như Bolsa Família, hệ thống y tế công cộng (SUS) và Chương trình Thu mua Thực phẩm (PAA), song hành với việc nâng cao giá trị mức lương tối thiểu. Ông cũng bày tỏ quan điểm phê phán việc phân bổ ngân sách quá lớn cho các sửa đổi nghị viện, đồng thời đề xuất chuyển hướng nguồn lực này vào các nhu cầu xã hội thiết yếu. Trong năm 2026, cuộc chiến không chỉ dừng lại ở cái đói mà còn mở rộng sang việc xóa bỏ các bất bình đẳng cấu trúc, bao gồm cả bất bình đẳng giới trên thị trường lao động, vốn đang được giám sát bởi các sáng kiến như Selo Lilás tại bang São Paulo.

Việc đưa Brazil ra khỏi Bản đồ Đói nghèo là mục tiêu trọng tâm mà Bộ trưởng Wellington Dias đã đặt ra kể từ khi nhậm chức vào tháng 1 năm 2023. Thành công này đạt được nhờ sự phối hợp nhịp nhàng giữa các hành động chính trị và sự tham gia tích cực của xã hội dân sự. Với tỷ lệ thất nghiệp chạm mức thấp kỷ lục 5,1% vào tháng 12 năm 2025, Brazil đã chứng minh rằng những kết quả bền vững trong lĩnh vực an ninh lương thực đòi hỏi sự ưu tiên ngân sách liên tục cho các chương trình xã hội, biến cam kết chính trị thành những thay đổi thực chất cho đời sống nhân dân.