VN-Mensenrechtenbureau luidt noodklok: Dringende oproep voor financiering wegens drastische tekorten

Op donderdag 5 februari 2026 heeft het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Rechten van de Mens (OHCHR) in Genève officieel een dringende oproep gelanceerd voor extra financiële middelen. Volker Türk, die zijn ambt op 17 oktober 2022 aanvaardde, verklaarde dat de organisatie momenteel in een "overlevingsmodus" verkeert. Deze precaire situatie is ontstaan door aanzienlijke bezuinigingen van de belangrijkste wereldmachten. De huidige oproep is gericht op het ophalen van 400 miljoen dollar om de meest kritieke behoeften van de veldoperaties van het OHCHR voor het jaar 2026 te dekken.

De financiële druk wordt verder opgevoerd door het reguliere budget voor 2026 dat door de Algemene Vergadering van de VN is goedgekeurd. Dit budget bedraagt 224,3 miljoen dollar, wat een daling van 10% betekent ten opzichte van 2025. Het totale budget van de Verenigde Naties voor 2026 is vastgesteld op 3,45 miljard dollar, een afname van 7% vergeleken met het voorgaande jaar. Deze inkrimping gaat gepaard met het schrappen van 2.900 banen binnen de gehele organisatie. De liquiditeitscrisis wordt grotendeels toegeschreven aan de koerswijziging in het buitenlands beleid van de regering van de Amerikaanse president Donald Trump, die de vrijwillige bijdragen voor 2026 heeft opgeschort. Ter vergelijking: in 2024 waren de Verenigde Staten onder de regering van Joe Biden nog de grootste individuele donor met een bijdrage van 36 miljoen dollar.

De negatieve effecten van het financieringstekort in 2025 zijn reeds pijnlijk voelbaar. Het OHCHR zag zich genoodzaakt om 300 functies te schrappen en de activiteiten in 17 landen, waaronder Myanmar, Colombia en Tsjaad, drastisch in te perken. Het aantal missies voor het monitoren van mensenrechten daalde in 2025 tot minder dan de helft van het niveau van 2024: van 11.000 naar slechts 5.000 missies. Vooral het programma in Myanmar werd zwaar getroffen met een inkrimping van meer dan 60 procent. Hoewel de organisatie voor 2025 om 500 miljoen dollar aan vrijwillige bijdragen had gevraagd, werd er slechts 257,8 miljoen dollar ontvangen, wat leidde tot een diep structureel tekort.

Volker Türk onderstreepte dat dergelijke bezuinigingen de slagkracht van de internationale gemeenschap beperken en schenders van mensenrechten wereldwijd meer ruimte geven om naar eigen goeddunken te handelen. Hij wees op de inconsistentie van het verzwakken van monitoringsystemen op een moment dat geopolitieke crises, zoals in Soedan en Myanmar, juist verergeren. Ondanks de beperkte middelen slaagden medewerkers van het OHCHR er in 2025 in om in 87 landen tienduizenden schendingen te documenteren. Daarnaast boden zij ondersteuning aan 67.000 slachtoffers van marteling en hielden zij toezicht op meer dan 1.300 rechtszaken.

Terwijl Frankrijk in 2025 geen vrijwillige bijdragen leverde na een eerdere deelname in 2024, en ook het Verenigd Koninkrijk zijn uitgaven terugschroefde, lieten andere donoren een ander beeld zien. Landen als Duitsland en Zweden, evenals de Europese Unie, verhoogden hun afdrachten in vergelijking met het voorgaande jaar. Deze extra steun is echter onvoldoende om het gat te dichten dat is geslagen door het wegvallen van andere grote financiers, waardoor de internationale bescherming van mensenrechten onder enorme druk blijft staan.