BM İnsan Hakları Ofisi Kaynak Kesintileri Karşısında Acil Fon Çağrısında Bulundu

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR), 5 Şubat 2026 Perşembe günü Cenevre'de gerçekleştirdiği resmi bir oturumla uluslararası topluma acil finansman çağrısında bulundu. 17 Ekim 2022 tarihinde bu kritik görevi devralan Yüksek Komiser Volker Türk, küresel güçlerin ödeneklerde yaptığı ciddi kesintiler nedeniyle kurumun şu anda bir "hayatta kalma modu" içerisinde faaliyet gösterdiğini açıkça ifade etti. Bu yeni yardım talebi, kurumun 2026 yılındaki saha operasyonlarını ve temel insan hakları koruma faaliyetlerini yürütebilmesi için ihtiyaç duyduğu 400 milyon dolarlık kritik fonu toplamayı amaçlıyor.

Finansal tablo, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından onaylanan 2026 yılı düzenli bütçesiyle daha da karamsar bir hal aldı. 2025 yılına oranla %10'luk bir düşüşle 224,3 milyon dolar olarak belirlenen bu bütçe, kurumun hareket alanını daraltıyor. Birleşmiş Milletler'in toplam 2026 bütçesi ise bir önceki yıla göre %7 azalarak 3,45 milyar dolara çekildi ve bu tasarruf tedbirleri kapsamında organizasyon genelinde 2.900 kadro tasfiye edildi. Yaşanan bu likidite krizinin en büyük sebebi olarak, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin dış politika değişikliği ve 2026 yılı için gönüllü katkıları askıya alma kararı gösteriliyor. Oysa 2024 yılında Joe Biden yönetimi döneminde Amerika Birleşik Devletleri, 36 milyon dolarlık katkısıyla kurumun en büyük bireysel donörü konumundaydı.

2025 yılında yaşanan bütçe yetersizliklerinin somut etkileri halihazırda sahada hissedilmeye başlanmış durumda. OHCHR, geçtiğimiz yıl içinde 300 personelini işten çıkarmak zorunda kalırken; Myanmar, Kolombiya ve Çad'ın da aralarında bulunduğu 17 ülkedeki operasyonlarını küçülttü. İnsan hakları izleme misyonlarının sayısı, 2024 yılındaki 11.000 seviyesinden 2025'te 5.000'in altına düşerek yarı yarıya azaldı. Özellikle Myanmar'daki insani yardım ve izleme programları %60'ın üzerinde bir kesintiye uğradı. Kurumun 2025 yılı için talep ettiği 500 milyon dolarlık gönüllü katkının yalnızca 257,8 milyon dolarının karşılanmış olması, yapısal bir bütçe açığını da beraberinde getirdi.

Yüksek Komiser Volker Türk, yapılan bu kesintilerin dünya genelinde insan haklarını ihlal edenlere hareket alanı tanıdığını ve onlara istedikleri gibi hareket etme fırsatı verdiğini dile getirdi. Sudan ve Myanmar gibi jeopolitik krizlerin derinleştiği bir dönemde, izleme sistemlerinin zayıflatılmasının büyük bir tutarsızlık olduğunu vurguladı. 2025 yılı verilerine göre OHCHR personeli 87 farklı ülkede on binlerce hak ihlalini kayıt altına aldı, 67 bin işkence mağduruna rehabilitasyon desteği sağladı ve 1.300'den fazla mahkeme sürecini yakından takip etti. Bağışçı ülkeler arasındaki dengeler de değişiyor; 2024'te aktif olan Fransa 2025'te gönüllü katkı sağlamazken ve İngiltere harcamalarını kısarken; Almanya, İsveç ve Avrupa Birliği gibi aktörler bir önceki yıla göre mali desteklerini artırma yoluna gitti.