Brezilya Açlık Haritası'ndan Çıkıyor: Sosyal Politikaların Sürdürülebilirliği Üzerine Bir İnceleme

Brezilya, 2026 yılında önemli bir dönüm noktasına ulaşarak, FAO'nun SOFI 2025 raporuna göre 2022-2024 dönemini kapsayan Küresel Açlık Haritası'ndan adını sildirmeyi başardı. Yetersiz beslenme riski altındaki nüfus oranının %2,5 eşiğinin altına gerilemesi, sosyal programların yeniden canlandırılmasının ve Aralık 2026'ya kadar açlığı tamamen bitirme yönündeki siyasi kararlılığın somut bir sonucu olarak görülüyor. Ülkenin bu listeden ilk kez 2014'te çıktığı, ancak 2018 ile 2020 yılları arasında tekrar listeye dahil olduğu hatırlandığında, gıda güvensizliğiyle mücadelenin ne kadar hassas ve döngüsel bir süreç olduğu daha net anlaşılmaktadır.

Mevcut başarı, Carolina Maria de Jesus'un 1960 yılında yayımlanan ve bir toplumsal adaletsizlik belgesi niteliği taşıyan "Quarto de despejo: diário de uma favelada" (Çöplük: Bir Gecekondu Sakininin Günlüğü) adlı eserindeki çarpıcı gözlemleri akıllara getiriyor. São Paulo'daki Canindé favelasında kağıt toplayıcılığı yaparak yaşamını sürdüren yazarın 1955-1960 yılları arasındaki günlüklerine dayanan bu kitapta yer alan "açlığı, karnı tok olanlar icat etti" ifadesi, eşitsizliğe karşı sert bir eleştiri sunmaktadır. Sosyal Kalkınma ve Açlıkla Mücadele Bakanlığı verilerine göre 2023 yılı sonuna kadar 24 milyon insanın ağır gıda güvensizliğinden kurtarılmış olması, bu tür edebi uyarıların devlet politikalarındaki karşılığını temsil etmektedir.

Resmî verilere yansıyan bu ilerlemeye rağmen, ekonomistler ve uluslararası kuruluşlar açlığın kökünü kazımanın süreklilik gerektiren bir çaba olduğu konusunda hemfikir. Dünya Gıda Programı (WFP) Brezilya temsilcisi ve Açlığa Karşı Mükemmeliyet Merkezi Direktörü ekonomist Daniel Balaban, destek programlarının kesilmesinin, daha önce yardım alan nüfus kesimlerinde kaçınılmaz bir gerilemeye yol açacağı konusunda uyarıda bulunuyor. 2011'den bu yana Brezilya Hükümeti ile stratejik bir ortaklık yürüten Açlığa Karşı Mükemmeliyet Merkezi, 2026 yılında da Güney-Güney işbirliği çerçevesinde teknik yardım ve diyalog faaliyetlerini sürdürmeye devam etmektedir.

Gıda güvenliğinin en temel dayanaklarından biri olan Ulusal Okul Beslenme Programı (PNAE), Şubat 2026'da CD/FNDE'nin 1/2026 sayılı Kararı uyarınca kişi başına düşen ödeneklerde %14,35 oranında bir artış gördü. Eğitim Bakanlığı (MEC) ve FNDE aracılığıyla hayata geçirilen bu düzenleme, enflasyon karşısında satın alma gücünü korumayı ve yaklaşık 40 milyon öğrencinin sağlıklı beslenmesini güvence altına almayı hedefliyor. Programın bütçesinin en az %45'inin yerel aile çiftçiliğinden gelen ürünlere ayrılması zorunluluğu, yerel ekonomiyi canlandırma stratejisinin merkezinde yer alıyor.

Uzun vadeli sürdürülebilirliği sağlamak adına Balaban, Bolsa Família, Birleşik Sağlık Sistemi (SUS) ve Gıda Tedarik Programı (PAA) gibi unsurları kapsayan sektörler arası bir "siyasi yapı" kurulması gerektiğini savunuyor. Asgari ücretin reel değerinin artırılmasının önemine dikkat çeken ekonomist, parlamento ödeneklerine ayrılan bütçenin sosyal ihtiyaçlara kaydırılması gerektiğini vurguluyor. 2026 yılı itibarıyla mücadele sadece açlığa karşı değil, aynı zamanda São Paulo eyaletindeki Selo Lilás gibi girişimlerle takip edilen iş gücü piyasasındaki cinsiyet eşitsizliği gibi yapısal sorunlara karşı da devam ediyor.

Ocak 2023'te göreve gelmesinden bu yana Bakan Wellington Dias'ın temel hedefi olarak belirlediği Açlık Haritası'ndan çıkış başarısı, koordineli siyasi eylemler ve sivil toplumun katılımıyla mümkün oldu. Aralık 2025'te işsizlik oranının %5,1 ile tarihi bir seviyeye gerilediği Brezilya'nın bu başarısı, gıda güvenliğinde kalıcı sonuçlar elde etmek için sosyal programların bütçe öncelikleri arasında daima ilk sırada yer alması gerektiğini kanıtlıyor.