MERCOSUR–Singapore: Hiệp định thương mại âm thầm định hình bản đồ kinh tế mới giữa Nam Mỹ và Đông Nam Á

Vào ngày 1 tháng 3 năm 2026, hiệp định thương mại tự do giữa khối MERCOSUR và Singapore đã chính thức có hiệu lực trên cơ sở song phương giữa Uruguay và quốc đảo sư tử. Mặc dù thoạt nhìn đây có vẻ chỉ là một sự kiện kỹ thuật thông thường, nhưng thực tế nó lại là một dấu mốc quan trọng cho thấy nỗ lực của Nam Mỹ trong việc tìm kiếm lối thoát sang châu Á. Đồng thời, Singapore cũng đang củng cố vị thế là nút thắt chiến lược kết nối Mỹ Latinh với khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Bộ Thương mại Singapore đã mô tả sự kiện này là một "cột mốc ý nghĩa", giúp tăng cường hội nhập quốc tế của khối và mở ra một kênh chiến lược quan trọng vào khu vực này.

Tiến trình lịch sử của thỏa thuận này mang tính biểu tượng rất cao và phản ánh sự kiên trì của các bên. Các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu từ tháng 7 năm 2018, sau đó bị đình trệ do đại dịch toàn cầu và chỉ được tái khởi động vào tháng 9 năm 2021. Văn bản cuối cùng đã được ký kết vào tháng 12 năm 2023 tại hội nghị thượng đỉnh MERCOSUR diễn ra ở Rio de Janeiro. Sau giai đoạn phê chuẩn nội bộ kéo dài, hiệp định bắt đầu có hiệu lực theo từng giai đoạn: đầu tiên là với Paraguay vào ngày 1 tháng 2 năm 2026, và tiếp theo là Uruguay vào ngày 1 tháng 3. Đối với Argentina và Brazil, thỏa thuận dự kiến sẽ được triển khai sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý trong nước.

Tầm quan trọng của hiệp định này không chỉ dừng lại ở các rào cản thuế quan truyền thống. Tổ chức Enterprise Singapore đã định nghĩa đây là một "hiệp định thế hệ mới", bao trùm không chỉ thương mại hàng hóa mà còn cả dịch vụ, đầu tư, mua sắm chính phủ, sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử và chuyển đổi số. Đặc biệt, thỏa thuận còn chú trọng hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tiếp cận thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc các bên không chỉ đơn thuần trao đổi các ưu đãi thuế mà đang xây dựng một bộ quy tắc chung cho kinh doanh, cung ứng và đầu tư giữa hai khu vực địa lý xa xôi.

Về mặt cơ chế kinh tế, các con số thống kê cho thấy sức nặng và chiều sâu của thỏa thuận. Theo dữ liệu từ Enterprise Singapore và tuyên bố chung giữa Uruguay và Singapore, MERCOSUR cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 96% các dòng thuế trong lộ trình lên đến 15 năm, trong đó hơn 25% sẽ được tự do hóa ngay lập tức. Hiệp định cũng đơn giản hóa các thủ tục hải quan, cho phép tự chứng nhận xuất xứ và áp dụng các quy tắc xuất xứ linh hoạt hơn. Đối với các doanh nghiệp, điều này giúp cắt giảm đáng kể chi phí giao dịch và làm cho chuỗi cung ứng trở nên tinh gọn, hiệu quả hơn trong môi trường quốc tế.

Đối với Uruguay, giá trị của hiệp định này mang ý nghĩa chiến lược vô cùng to lớn. Bộ Ngoại giao nước này khẳng định đây là một phần trong chiến lược đa dạng hóa thị trường và tăng cường ảnh hưởng kinh tế quốc tế, đặc biệt là hướng tới khu vực Đông Nam Á năng động. Các báo cáo từ phía Uruguay nhấn mạnh rằng tác động lớn nhất dự kiến sẽ nằm ở các ngành sản xuất chủ chốt, bao gồm cả ngành sữa vốn là thế mạnh của họ. Đối với một nền kinh tế nhỏ hướng về xuất khẩu, đây không chỉ là một thị trường mới mà còn là phương thức để giảm bớt sự phụ thuộc vào một nhóm hạn hẹp các đối tác truyền thống.

Phía Singapore lại theo đuổi một logic chiến lược khác nhưng cũng không kém phần quan trọng. Đây là hiệp định thương mại đầu tiên của Singapore với các quốc gia thành viên sáng lập MERCOSUR, và cũng là thỏa thuận đầu tiên của chính MERCOSUR với một quốc gia Đông Nam Á. Singapore sẽ có được những điều kiện dự báo tốt hơn cho đầu tư và thương mại trong một khối có dân số hơn 295 triệu người và tổng quy mô kinh tế khoảng 3 nghìn tỷ USD. Điều này giúp củng cố khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng trong bối cảnh các lộ trình sản xuất toàn cầu đang được tái cấu trúc. Tuyên bố chung cũng chỉ ra rằng gần 200 công ty Singapore đã hiện diện tại thị trường MERCOSUR, và thương mại hàng hóa của Singapore với bốn thành viên chính của khối chiếm hơn 30% tổng kim ngạch thương mại với toàn bộ khu vực Mỹ Latinh vào năm 2025.

Khía cạnh thú vị nhất của câu chuyện này nằm ở tầng nấc địa chính trị sâu xa. Trong khi sự chú ý của thế giới đang đổ dồn vào các cuộc xung đột, lệnh trừng phạt và cú sốc năng lượng, MERCOSUR đang âm thầm dịch chuyển về phía Đông. Sau thỏa thuận với Singapore là việc thúc đẩy hiệp định với EU và mở rộng tiếp xúc với các đối tác bên ngoài khác. Đối với một khối kinh tế từng bị chỉ trích là đóng cửa và trì trệ, đây là nỗ lực nhằm thoát khỏi sự trì trệ khu vực để tham gia vào mạng lưới các hiệp định liên khu vực mới. Trong cấu hình này, Uruguay không chỉ là một thành viên tham gia mà còn đóng vai trò là động lực thúc đẩy chiến lược mở cửa của toàn khối.

Chính vì vậy, hiệp định MERCOSUR–Singapore không nên được xem là một tin tức bên lề của dòng chảy thương mại. Nó quan trọng không phải vì sẽ ngay lập tức đảo lộn cán cân thương mại thế giới, mà vì nó chỉ ra hướng đi tương lai của các liên minh kinh tế. Nam Mỹ đang tìm kiếm những điểm tiếp cận mới vào châu Á không thông qua những tuyên bố chính trị ồn ào, mà bằng các cơ chế thực tiễn về tiếp cận thị trường, đầu tư và thương mại số. Ngược lại, Singapore đang biến vai trò trung tâm toàn cầu của mình thành công cụ để kết nối sâu rộng giữa các khu vực. Trong ngôn ngữ ngoại giao, đây chỉ là việc một hiệp định có hiệu lực; nhưng trong ngôn ngữ chiến lược, đó là quá trình âm thầm xây dựng một bản đồ thương mại mới.