Brazylia wykreślona z Mapy Głodu: analiza trwałości i wyzwań polityki społecznej w 2026 roku

Brazylia osiągnęła w 2026 roku historyczny kamień milowy, oficjalnie usuwając swoje nazwisko z Globalnej Mapy Głodu. Zgodnie z najnowszym raportem FAO SOFI 2025, który analizuje okres od 2022 do 2024 roku, kraj ten zdołał obniżyć odsetek populacji dotkniętej ryzykiem niedożywienia poniżej progu 2,5%. Ten spektakularny sukces jest bezpośrednim wynikiem reaktywacji szeroko zakrojonych programów socjalnych oraz bezprecedensowej koncentracji politycznej na celu, jakim było całkowite wyeliminowanie głodu do grudnia 2026 roku. Warto jednak pamiętać o historycznej zmienności tego procesu: Brazylia po raz pierwszy opuściła to niechlubne zestawienie w 2014 roku, by następnie ponownie się w nim znaleźć w latach 2018–2020, co dobitnie pokazuje, jak kruche mogą być postępy w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego bez stałego nadzoru państwa.

Obecna sytuacja społeczna w Brazylii nieuchronnie przywołuje na myśl wstrząsające świadectwo niesprawiedliwości, które w 1960 roku opisała Carolina Maria de Jesus w swojej monumentalnej książce „Quarto de despejo: diário de uma favelada”. Autorka, pracująca jako zbieraczka surowców wtórnych w faweli Canindé w São Paulo, w swoich dziennikach prowadzonych w latach 1955–1960 sformułowała oskarżenie pod adresem elit, stwierdzając gorzko, że „ci, którzy jedzą, wynaleźli głód”. Jej dzieło do dziś służy jako potężne przypomnienie o tym, że walka z nędzą wymaga nie tylko doraźnej pomocy, ale przede wszystkim stabilnej i długofalowej polityki publicznej. Według danych Ministerstwa Rozwoju Społecznego i Walki z Głodem, do końca 2023 roku udało się wyprowadzić z głębokiego kryzysu żywnościowego aż 24 miliony obywateli, co stanowi fundament pod obecne osiągnięcia kraju.

Mimo optymistycznych danych płynących z oficjalnych raportów, ekonomiści oraz przedstawiciele organizacji międzynarodowych zachowują ostrożność, podkreślając, że eliminacja głodu nie jest jednorazowym aktem, lecz procesem wymagającym nieustannej czujności. Daniel Balaban, ceniony ekonomista reprezentujący Światowy Program Żywnościowy (WFP) w Brazylii oraz dyrektor Centrum Doskonałości przeciwko Głodowi, zaznacza, że jakiekolwiek osłabienie wsparcia dla programów pomocowych natychmiast uderza w najsłabsze grupy społeczne. Centrum Doskonałości, które od 2011 roku ściśle współpracuje z rządem brazylijskim, kontynuuje swoją aktywność w 2026 roku, kładąc szczególny nacisk na wymianę doświadczeń i pomoc techniczną w ramach współpracy Południe-Południe, co pozwala na replikowanie brazylijskich sukcesów w innych częściach świata.

Jednym z najważniejszych instrumentów gwarantujących bezpieczeństwo żywnościowe najmłodszych pokoleń jest Narodowy Program Żywienia Szkół (PNAE). W lutym 2026 roku, zgodnie z zapisami Rezolucji CD/FNDE nr 1/2026, wprowadzono kluczową korektę stawek żywieniowych na poziomie 14,35% w przeliczeniu na jednego ucznia. Decyzja ta, zainicjowana przez Ministerstwo Edukacji (MEC) za pośrednictwem FNDE, miała na celu zniwelowanie skutków inflacji i przywrócenie realnej wartości posiłków serwowanych około 40 milionom uczniów w całym kraju. Program ten pełni również funkcję stymulatora lokalnego rozwoju, ponieważ utrzymuje rygorystyczny wymóg przeznaczania minimum 45% budżetu na zakupy produktów pochodzących bezpośrednio od lokalnych gospodarstw rodzinnych, co wzmacnia odporność ekonomiczną małych producentów rolnych.

Aby utrzymać te pozytywne trendy w nadchodzących dekadach, Daniel Balaban postuluje wdrożenie zintegrowanej „struktury politycznej”, która wykraczałaby poza proste transfery pieniężne. Taka architektura powinna spajać program Bolsa Família z systemem powszechnej opieki zdrowotnej (SUS) oraz Programem Zakupu Żywności (PAA), a wszystko to przy jednoczesnym dbaniu o realny wzrost wartości płacy minimalnej. Ekspert poddaje krytyce zbyt wysokie wydatki na tzw. poprawki parlamentarne, sugerując, że środki te powinny zostać przesunięte na cele o większym znaczeniu społecznym. W 2026 roku wyzwania obejmują także walkę z nierównościami strukturalnymi, takimi jak dysproporcje płciowe na rynku pracy, co jest monitorowane przez inicjatywy pokroju Selo Lilás w stanie São Paulo, dążące do wyrównania szans zawodowych kobiet i mężczyzn.

Ostateczny sukces w postaci wyjścia z Mapy Głodu, który minister Wellington Dias określił jako swój główny cel od momentu objęcia stanowiska w styczniu 2023 roku, jest efektem synergii między działaniami rządu a zaangażowaniem społeczeństwa obywatelskiego. Dynamiczna poprawa sytuacji na rynku pracy, gdzie stopa bezrobocia osiągnęła w grudniu 2025 roku rekordowo niski poziom 5,1%, stanowiła kluczowe wsparcie dla inicjatyw rządowych. Przykład Brazylii pokazuje całemu światu, że osiągnięcie trwałych rezultatów w dziedzinie bezpieczeństwa żywnościowego jest możliwe tylko wtedy, gdy programy społeczne stają się nienaruszalnym priorytetem budżetowym państwa, niezależnie od bieżącej koniunktury politycznej.