Tổng Thư ký LHQ Cảnh Báo Nguy Cơ Sụp Đổ Tài Chính Cấu Trúc Trước Tháng Bảy 2026

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc (LHQ) António Guterres đã gửi thông điệp khẩn cấp tới 193 quốc gia thành viên vào ngày 28 tháng 1 năm 2026, cảnh báo về nguy cơ một cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng có thể xảy ra. Thông tin này được công bố rộng rãi vào thứ Sáu, ngày 30 tháng 1 năm 2026, nhấn mạnh tình trạng thanh khoản đang xấu đi của tổ chức đa phương này.

Ông Guterres chỉ rõ, nếu không có sự cải thiện đáng kể trong việc thu các khoản đóng góp, kho dự trữ tiền mặt của LHQ có thể cạn kiệt vào tháng 7 năm 2026, đe dọa khả năng thực hiện đầy đủ ngân sách năm 2026 của tổ chức. Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh khoản nợ phí chưa thanh toán đã đạt mức kỷ lục 1,568 tỷ USD vào cuối năm 2025, với tỷ lệ thu chỉ đạt 76,7% tổng mức đóng góp dự kiến. Người phát ngôn LHQ, Farhan Haq, đã xác nhận rằng Tổng Thư ký đã báo động từ tháng 11 năm 2025 về việc hoàn trả gần 300 triệu USD tín dụng sẽ châm ngòi cho cuộc khủng hoảng thanh khoản hiện tại.

Tình trạng này được mô tả là một "vòng xoáy phi lý" trong quản lý tài chính, một phần do quy định buộc LHQ phải hoàn trả các khoản kinh phí chưa sử dụng ngay cả khi các khoản đóng góp tương ứng chưa được thanh toán. Trong thư, ông Guterres đưa ra hai giải pháp dứt khoát: hoặc các quốc gia thành viên phải thực hiện đầy đủ và đúng hạn nghĩa vụ tài chính, hoặc phải tiến hành xem xét lại căn bản các quy tắc tài chính hiện hành của tổ chức. Ông khẳng định quỹ đạo hiện tại là không bền vững và tổ chức đang đối mặt với rủi ro mang tính cơ cấu, điều này đã buộc LHQ phải thu hẹp hoạt động và đóng băng tuyển dụng trong những năm trước. Ngân sách năm 2026 đã bị cắt giảm 7% xuống còn 3,45 tỷ USD, phản ánh sự thắt chặt tài chính trước đó.

Sự thiếu hụt này càng trở nên nghiêm trọng hơn do lập trường của Hoa Kỳ, quốc gia đóng góp lớn nhất, với tỷ lệ đóng góp vào ngân sách cốt lõi là 22%, tiếp theo là Trung Quốc với 20%. Báo cáo cho thấy Mỹ tiếp tục trì hoãn các khoản thanh toán bắt buộc cho cả ngân sách thường xuyên và các hoạt động gìn giữ hòa bình, đồng thời đã giảm nguồn tài trợ tự nguyện cho các cơ quan LHQ. Tính đến thời điểm đó, tổng nợ của Mỹ đối với ngân sách thường xuyên là khoảng 2,2 tỷ USD, cùng với 1,88 tỷ USD cho các sứ mệnh gìn giữ hòa bình đang hoạt động và 528 triệu USD cho các sứ mệnh đã hoàn thành. Ngược lại, Trung Quốc vẫn tiếp tục thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình.

Bối cảnh chính trị cũng được đề cập, với việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai bày tỏ sự không hài lòng với vai trò của LHQ, thậm chí còn tạo ra một tổ chức thay thế là "Hội đồng Hòa bình". Động thái này của Washington, nhằm chấm dứt việc người nộp thuế Mỹ tài trợ cho các chương trình nghị sự toàn cầu hóa, làm gia tăng áp lực lên cơ chế đa phương. Trong khi đó, các hoạt động nhân đạo của LHQ cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, với lời kêu gọi viện trợ năm 2026 chỉ bằng một nửa so với năm 2025, dù nhu cầu toàn cầu đang ở mức cao kỷ lục.

Sự việc này làm dấy lên câu hỏi về tính bền vững của mô hình tài chính hiện tại của LHQ, vốn được thiết lập dựa trên quy mô kinh tế và thu nhập bình quân đầu người của các thành viên. Với chỉ 36 quốc gia thành viên đã thanh toán đầy đủ các khoản phí thường xuyên tính đến ngày 29 tháng 1 năm 2026, sự tuân thủ của các thành viên đang bị đặt dấu hỏi lớn. Tình hình này đòi hỏi sự can thiệp quyết đoán từ cộng đồng quốc tế để đảm bảo tổ chức có thể tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ quan trọng trên phạm vi toàn cầu, từ gìn giữ hòa bình đến hỗ trợ nhân đạo.