BM Genel Sekreteri Guterres: Fonların Temmuz 2026'ya Kadar Tükenme Riskiyle Üye Devletlere Mali Kriz Uyarısı

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 28 Ocak tarihli bir mektupla üye devletleri, kurumun yakın gelecekte eşi benzeri görülmemiş bir mali çöküş riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyardı. Reuters'ın 30 Ocak 2026 Cuma günü kamuoyuna duyurduğu bu kritik iletişimde, Guterres, ödenmemiş üye katkıları ve mevcut bütçe kurallarının sürdürülemezliği nedeniyle örgütün mali istikrarının tehdit altında olduğunu belirtti. Genel Sekreter, nakit rezervlerinin potansiyel olarak Temmuz 2026'ya kadar tükenme ihtimali bulunduğunu vurgulayarak, krizin derinleştiğini ve yakında programların uygulanmasını tehlikeye atacağını ifade etti.

Guterres, mektubunda üye devletlere iki temel yol sundu: ya tüm üye devletler yükümlülüklerini eksiksiz ve zamanında yerine getirecekler ya da yakın bir mali felaketi önlemek adına BM'nin temel mali mevzuatının köklü bir şekilde gözden geçirilmesi gerekecek. BM, 2025 yılı sonunda, ödenmemiş toplam aidat miktarını rekor seviye olan 1,568 milyar dolarla kapattı; bu tutarın yalnızca yüzde 77'si tahsil edilebildi ve borç yükü bir önceki yıla göre iki kat arttı. Ayrıca, 2026 yılı için BM bütçesi, zaten yüzde 7 oranında azaltılarak 3,45 milyar dolara indirilmişti.

Bu mali sıkıntı, Cenevre'deki BM merkezinde tasarruf tedbirlerinin uygulanmasına yol açtı; yürüyen merdivenlerin kapatılması ve ısıtma sistemlerinin düşürülmesi gibi adımlar atıldı. Krizin merkezinde, örgütün en büyük finansörü olan Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) tutumu yer alıyor. ABD'nin ana bütçedeki payı yüzde 22 iken, Çin'in payı yüzde 20'dir. BM kaynaklarına göre, ABD'nin düzenli bütçeye olan mevcut borcu yaklaşık 2,2 milyar dolar seviyesindedir. Washington yönetimi, düzenli bütçenin yanı sıra barış gücü operasyonları için de ödeme yapmayı reddetmiş olup, bu kapsamda aktif misyonlara yaklaşık 1,88 milyar dolar ve tamamlanmış misyonlara ise 528 milyon dolar borcu bulunmaktadır. Guterres, bu durumun, "resmi olarak açıklanmış ödeme yapmama kararlarının" düzenli bütçenin önemli bir kısmını oluşturduğunu belirtti. Öte yandan, Çin'in yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdiği bilgisi mektupta yer aldı.

Borçlu ülkeler arasında ABD'yi, 38 milyon dolarla Venezuela ve yaklaşık 20 milyon dolarla Meksika takip etmektedir. 29 Ocak 2026 itibarıyla, düzenli bütçe aidatlarını tam olarak ödemiş olan üye devlet sayısı yalnızca 36 idi. Rusya'nın ise düzenli bütçeye 71 milyon dolarlık katkı sağladığı rapor edildi. BM Genel Sekreter Yardımcısı Farhan Haq, bu durumun, üye devletlerin aidatlarını ödememesi ile BM'nin harcanmamış bütçe kalemlerini iade etme zorunluluğu gibi iki faktörden kaynaklanan sürdürülemez bir yola işaret ettiğini belirtti.

Siyasi boyutta, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın BM'ye alternatif olarak kurduğu iddia edilen "Barış Konseyi" girişimi, bu mali gerilimin gölgesinde dikkat çekmektedir. Trump, BM'nin "muazzam potansiyelini" gerçekleştiremediğini ifade ederken, bu yeni yapı Gazze sonrası yeniden inşa sürecini denetlemek amacıyla kurulmuş olsa da, uluslararası krizlere müdahale edebilecek küresel bir rol üstlenme potansiyeli taşıdığı değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, Guterres'in mali çöküş uyarısı, uluslararası işbirliğinin temelini oluşturan kurumların finansal sürdürülebilirliğinin, büyük güçlerin siyasi ve mali taahhütlerine ne denli bağlı olduğunu gözler önüne sermektedir.