Thặng dư Thương mại Trung Quốc Năm 2025 Vượt Ngưỡng Nghìn Tỷ Đô La Nhờ Tái Định Hướng Xuất Khẩu

Trong 11 tháng đầu tiên của năm 2025, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã ghi nhận một thặng dư thương mại hàng hóa lịch sử, vượt mốc 1,08 nghìn tỷ đô la Mỹ. Kết quả tài chính ấn tượng này, đạt được bất chấp những căng thẳng thương mại quốc tế, đã làm nổi bật sự chuyển đổi cơ cấu sâu sắc trong mô hình xuất khẩu của quốc gia. Tính đến hết 11 tháng đầu năm 2025, tổng thặng dư thương mại của Trung Quốc đã tăng 21,7% so với năm trước, lần đầu tiên trong lịch sử vượt qua con số 1 nghìn tỷ đô la, dừng lại ở mức 1,08 nghìn tỷ USD.

Yếu tố then chốt duy trì đà tăng trưởng này đến từ sự tham gia tích cực của các tập đoàn đa quốc gia (TNC) có vốn đầu tư nước ngoài. Trong 10 tháng đầu năm 2025, khối TNC này đã đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu hơn 837 tỷ đô la. Có một sự dịch chuyển rõ rệt trong cơ cấu địa lý của các lô hàng, đây là hệ quả trực tiếp từ các chính sách bảo hộ thương mại, đặc biệt là việc Hoa Kỳ áp dụng mức “thuế quan siêu ngạch” có thời điểm lên tới 145% trong tháng 4 và tháng 5. Xuất khẩu sang Mỹ đã suy giảm đáng kể: trong tháng 5 năm 2025, kim ngạch này giảm 34,5% so với cùng kỳ năm trước, chỉ còn 28,8 tỷ đô la Mỹ.

Để đối phó, dòng chảy xuất khẩu đã được khéo léo tái định hướng sang Liên minh Châu Âu (EU), Úc và các quốc gia Đông Nam Á (ĐNA). Cụ thể, kim ngạch thương mại song phương với EU trong tháng 5 năm 2025 đã tăng 12% so với năm trước, đạt mức 49,5 tỷ đô la Mỹ. Sự linh hoạt này cho thấy khả năng thích ứng nhanh nhạy của các doanh nghiệp Trung Quốc trước biến động thị trường toàn cầu.

Động lực chính thúc đẩy quá trình tối ưu hóa cơ cấu xuất khẩu là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang các mặt hàng có giá trị gia tăng cao. Lĩnh vực phương tiện giao thông năng lượng mới (NEV) đặc biệt nổi bật: xuất khẩu ô tô điện và xe hybrid cắm sạc trong tháng 10 năm 2025 đã tăng vọt 99,9% so với năm trước, đạt 256 nghìn chiếc. Trong 10 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch thương mại các sản phẩm công nghệ cao, bao gồm cả xe điện, đã chạm mốc 5,1 nghìn tỷ nhân dân tệ, đóng góp 45,4% vào mức tăng trưởng chung của ngoại thương. Thêm vào đó, xuất khẩu pin dành cho xe điện cũng ghi nhận mức tăng trưởng 32,7% trong ba quý đầu năm 2025.

Trong bối cảnh hệ thống sản xuất toàn cầu, giới phân tích có những quan điểm trái chiều về hệ lụy của thặng dư này. Một số chuyên gia bày tỏ lo ngại rằng việc chuyển hướng năng lực sản xuất dư thừa sang các thị trường ngoài Mỹ có thể kích hoạt làn sóng phi công nghiệp hóa toàn cầu tại các khu vực như Châu Âu và Mỹ Latinh. Ngược lại, các học giả thương mại lập luận rằng thặng dư này phản ánh cấu trúc cơ bản của sản xuất toàn cầu hóa, góp phần làm giảm chi phí sản xuất trên thế giới và duy trì sự ổn định về giá cả. Bà Christine Lagarde, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu, trước đây từng nhận định rằng năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc có thể tạo áp lực kiềm chế giá cả tại Châu Âu.

Sự hội nhập của các TNC vào chuỗi sản xuất của Trung Quốc vẫn là một yếu tố cốt lõi. Các tập đoàn phương Tây như Volkswagen đã báo cáo lợi nhuận kỷ lục trong giai đoạn 2024–2025, minh chứng cho lợi ích từ cơ sở sản xuất tại Trung Quốc. Song song đó, mối liên kết với các thị trường mới nổi đang được củng cố: kim ngạch thương mại của Trung Quốc với các quốc gia tham gia sáng kiến “Vành đai và Con đường” đã tăng 5% so với cùng kỳ trong giai đoạn tháng 1 đến tháng 10 năm 2025. Úc, trong nỗ lực bình thường hóa quan hệ thương mại, đã ký kết một loạt thỏa thuận với Trung Quốc vào tháng 7 năm 2025, cho thấy sự đa dạng hóa các liên minh thương mại đang được thúc đẩy mạnh mẽ.