Tàu thăm dò Mặt Trời Parker của NASA lập kỷ lục tiếp cận Mặt Trời giữa lúc quan sát sao chổi liên sao 3I/ATLAS

Vào ngày 13 tháng 12 năm 2025, tàu thăm dò Parker Solar Probe của NASA đã hoàn thành thành công lần bay thứ 26 áp sát Mặt Trời, một lần nữa xác lập kỷ lục khi chỉ cách bề mặt ngôi sao này khoảng 3,8 triệu dặm (tương đương 6,2 triệu kilômét). Khoảnh khắc tiếp cận cực đại này diễn ra trong giai đoạn hoạt động cao điểm của chu kỳ Mặt Trời kéo dài 11 năm. Trong lần bay này, tàu vũ trụ đã đạt được vận tốc tối đa là 430.000 dặm/giờ (687.000 kilômét/giờ), trở thành vật thể nhân tạo nhanh nhất từng được chế tạo. Việc quản lý toàn bộ sứ mệnh, bao gồm cả khâu thiết kế và lắp ráp, được thực hiện bởi Phòng thí nghiệm Vật lý Ứng dụng (APL) thuộc Đại học Johns Hopkins ở Maryland. Tàu thăm dò đã hoạt động hoàn toàn tự động trong thời điểm tiếp cận gần nhất; tín hiệu xác nhận mọi hệ thống hoạt động bình thường đã được gửi về Trái Đất vào ngày 18 tháng 12 năm 2025.

Trong khoảng thời gian từ ngày 8 đến ngày 18 tháng 12 năm 2025, bốn bộ thiết bị khoa học trên tàu đã tích cực thu thập dữ liệu trực tiếp từ vành nhật hoa, lớp khí quyển ngoài cùng của Mặt Trời. Những thông tin thu thập được trong giai đoạn hoạt động mạnh mẽ này có ý nghĩa sống còn đối với việc dự báo thời tiết không gian. Thời tiết không gian tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với các hệ thống vệ tinh, phi hành gia và cả mạng lưới điện trên mặt đất. Sứ mệnh Parker Solar Probe, ban đầu được dự kiến kết thúc sớm hơn, đã được gia hạn và sẽ tiếp tục thu thập dữ liệu ít nhất đến giữa năm 2029, đảm bảo việc nghiên cứu sâu hơn về các điều kiện khắc nghiệt trong vành nhật hoa.

Song hành với nhiệm vụ nghiên cứu Mặt Trời, Parker Solar Probe còn tham gia vào việc nghiên cứu vật thể liên sao thứ ba được xác nhận, sao chổi 3I/ATLAS (tên gọi chính thức C/2025 N1 (ATLAS)). Vật thể này được hệ thống kính thiên văn ATLAS tại Chile phát hiện vào ngày 1 tháng 7 năm 2025. Đây là vị khách thứ ba được biết đến đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, nối tiếp sau 1I/'Oumuamua (năm 2017) và 2I/Borisov (năm 2019). Đáng chú ý, sao chổi 3I/ATLAS đã đi qua điểm cận nhật (điểm gần Mặt Trời nhất) vào ngày 29 tháng 10 năm 2025.

Trong khoảng thời gian từ ngày 18 tháng 10 đến ngày 5 tháng 11 năm 2025, thiết bị WISPR trên tàu Parker Solar Probe đã chụp được khoảng 10 bức ảnh sao chổi mỗi ngày, ghi lại quá trình tiến hóa của nó. Thêm vào đó, tàu thăm dò Europa Clipper của NASA cũng đã quan sát 3I/ATLAS vào ngày 6 tháng 11 từ khoảng cách xấp xỉ 102 triệu dặm (164 triệu kilômét), sử dụng máy quang phổ tia cực tím. Sao chổi đạt điểm tiếp cận gần Trái Đất nhất vào ngày 19 tháng 12 năm 2025, ở khoảng cách khoảng 168 triệu dặm (270 triệu kilômét).

Việc nghiên cứu 3I/ATLAS đã làm dấy lên nhiều tranh luận khoa học. Cụ thể, nhà vật lý thiên văn Avi Loeb từ Đại học Harvard đã chỉ ra các dấu hiệu bất thường, chẳng hạn như sự hiện diện của một “đuôi ngược” và thành phần giàu niken nhưng lại thiếu sắt, điều này làm dấy lên nghi ngờ về bản chất thuần túy là sao chổi của vật thể. Tuy nhiên, các đại diện chính thức của NASA đã đưa ra kết luận xác nhận rằng 3I/ATLAS thực chất là một sao chổi.

Những quan sát về 3I/ATLAS, ước tính có thể đã hình thành cách đây tới 7 tỷ năm và có nguồn gốc từ “đĩa dày” của Dải Ngân Hà, mang lại cơ hội quý giá để nghiên cứu vật chất được tạo ra trong môi trường khác biệt so với Hệ Mặt Trời của chúng ta. Kính thiên văn Gemini North cũng cung cấp thêm dữ liệu, cho thấy sự thay đổi màu sắc của sao chổi sau khi nó vượt qua điểm cận nhật. Những nỗ lực phối hợp giữa các công cụ quan sát này đang mang lại một phân tích toàn diện, không chỉ về ngôi sao của chúng ta mà còn về những vị khách liên sao hiếm hoi này.