Các nhà nghiên cứu Úc lần đầu tiên chứng minh được rằng sau nhồi máu cơ tim, quá trình phân chia tế bào cơ tim — loại tế bào cơ chính của tim — đã bắt đầu diễn ra ở người trưởng thành. Phát hiện này đã làm thay đổi quan niệm trước đây cho rằng tim người trưởng thành hầu như không có khả năng tái tạo, đồng thời mở ra một hướng đi thực tế, dù còn khiêm tốn, trong việc phát triển các liệu pháp tăng cường khả năng phục hồi tự nhiên của cơ tim.
Nhồi máu cơ tim vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Căn bệnh này có thể phá hủy tới một phần ba trong số khoảng ba tỷ tế bào cơ tim ở tim người. Trong một thời gian dài, giới khoa học tin rằng các tế bào cơ tim ở người trưởng thành gần như không phân chia, và các tế bào chết sẽ được thay thế bằng mô sẹo, làm suy giảm chức năng bơm máu và dẫn đến suy tim.
Một nghiên cứu được công bố vào tháng 1 năm 2026 trên tạp chí Circulation Research (DOI: 10.1161/CIRCRESAHA.125.327486) đã lần đầu tiên chứng minh điều ngược lại ở con người. Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Robert Hume (Robert D. Hume, Đại học Sydney, Trung tâm Charles Perkins, Viện Baird) và Giáo sư Sean Lal (Sean Lal, Đại học Sydney và Bệnh viện Hoàng gia Prince Alfred) dẫn đầu đã sử dụng các mẫu mô tim sống độc nhất thu được trong quá trình phẫu thuật bắc cầu động mạch vành của bệnh nhân.
Các mẫu bệnh phẩm được lấy từ cả vùng bị thiếu máu cục bộ và các vùng tương đối khỏe mạnh. Các nhà khoa học đã áp dụng phương pháp nhuộm miễn dịch huỳnh quang các dấu ấn nguyên phân và phân chia tế bào, giải trình tự RNA dạng khối (bulk) và đơn nhân (single-nucleus), nghiên cứu hệ protein (proteomics), hệ chuyển hóa (metabolomics), đồng thời phân tích bộ dữ liệu snRNA-seq lớn nhất hiện có về nhồi máu cơ tim ở người. Kết quả cho thấy rõ ràng: các tế bào cơ tâm thất ở người trưởng thành thực sự gia tăng hoạt động nguyên phân và hoàn thành quá trình phân chia tế bào (cytokinesis) để phản ứng với tình trạng thiếu máu cục bộ.
Trước đây, phản ứng này đối với nhồi máu cơ tim đã được mô tả kỹ trên các mô hình động vật gặm nhấm, nhưng ở người vẫn chưa có bằng chứng trực tiếp. Giờ đây, những bằng chứng đó đã xuất hiện — và chúng được thu thập từ mô người sống chứ không chỉ từ các mẫu tử thi.
Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với bệnh nhân vì nhiều lý do. Suy tim sau nhồi máu là một vấn đề mang tính cộng đồng: riêng tại Úc có khoảng 144.000 người đang sống với chẩn đoán này, trong khi mỗi năm chỉ có khoảng 115 ca ghép tim được thực hiện. Nếu có thể sử dụng dược phẩm hoặc các phương pháp khác để tăng cường cơ chế sẵn có trong tim, chúng ta sẽ có cơ hội làm chậm hoặc đảo ngược một phần quá trình suy tim mà không cần đến biện pháp cuối cùng là cấy ghép. Các nhà nghiên cứu đã xác định được một số protein tham gia vào quá trình này (vốn đã được biết đến qua các nghiên cứu trên chuột), hiện có thể được nghiên cứu chuyên sâu trên các mẫu bệnh phẩm của người.
Tuy nhiên, điều quan trọng là không nên thổi phồng ý nghĩa của kết quả này. Sự gia tăng nguyên phân là có thật, nhưng quy mô của nó dường như vẫn còn nhỏ và hiện chưa đủ để bù đắp lượng tế bào mất đi trong một cơn nhồi máu cơ tim lớn. Nghiên cứu không đưa ra một phương pháp điều trị có sẵn — nó chứng minh sự tồn tại của phản ứng tái tạo nội sinh và tạo tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo. Người ta cũng chưa biết liệu quá trình này có thể được tăng cường một cách an toàn và có kiểm soát ở từng bệnh nhân cụ thể hay không, cũng như những hệ lụy lâu dài của việc kích hoạt đó là gì.
Bước tiếp theo sẽ là gì? Nhóm nghiên cứu hiện đang phát triển kỹ thuật thu thập và nghiên cứu các mẫu tim sống nhằm tìm kiếm phương pháp khuếch đại khả năng tái tạo. Các giai đoạn tiếp theo bao gồm phân tích phân tử sâu hơn về các protein điều hòa đã tìm thấy, thử nghiệm các phân tử tiềm năng trên mô hình mô người và trong tương lai là các nghiên cứu tiền lâm sàng và lâm sàng. Câu hỏi chính mà khoa học đang đối mặt hiện nay là: liệu chúng ta có thể "thúc đẩy" trái tim tự phục hồi mạnh mẽ và chính xác đến mức nào mà không tạo ra những rủi ro mới.
Nghiên cứu này không phải là một lời hứa về một phép màu, mà là một bằng chứng khoa học chính xác và quan trọng: trái tim của người trưởng thành không hoàn toàn mất đi khả năng tái tạo mô cơ. Nó sở hữu công cụ phục hồi của riêng mình, dù còn hạn chế. Nhiệm vụ của y học là học cách sử dụng công cụ đó một cách hiệu quả.
