Kính viễn vọng Hubble ghi nhận sự bùng nổ độ sáng của sao chổi liên sao 3I/ATLAS khi thẳng hàng với Trái Đất

Vào ngày 22 tháng 1 năm 2026, kính viễn vọng không gian Hubble đã quan sát được một hiện tượng thiên văn đặc biệt: sự gia tăng đột biến về độ sáng của vật thể liên sao mang tên 3I/ATLAS. Sự kiện này xảy ra do một cấu hình hình học gần như hoàn hảo giữa Trái Đất, Mặt Trời và sao chổi, với góc lệch chỉ vỏn vẹn 0,012 radian. Các nhà thiên văn học gọi đây là "pha trăng tròn" của sao chổi, một thời điểm hiếm hoi khi điều kiện quan sát đạt mức tối ưu. Trong khi các trạm quan sát dưới mặt đất theo dõi sát sao, Hubble đã thực hiện một chuỗi sáu lần phơi sáng liên tục trong khoảng thời gian từ 13:10:30 đến 13:43:33 theo giờ UTC để ghi lại những hình ảnh chi tiết nhất.

Sự hội tụ hiếm có này đã làm lộ diện một quầng sáng rực rỡ trên các bản đồ đo độ sáng, kéo dài khoảng 100.000 km về phía Mặt Trời. Để dễ hình dung, kích thước này tương đương với khoảng mười lần đường kính của Trái Đất. Việc phân tích các dữ liệu thu thập được trong giai đoạn thẳng hàng này đóng vai trò then chốt trong việc giải mã bản chất vật lý của "vị khách" đến từ ngoài hệ Mặt Trời. Cường độ và tốc độ gia tăng độ sáng cung cấp những manh mối trực tiếp về đặc điểm cấu trúc cũng như thành phần của các hạt bụi được giải phóng từ các luồng phun của sao chổi.

Hai nhà vật lý thiên văn nổi tiếng Avi Loeb và Mauro Barbieri nhấn mạnh rằng, vị trí thẳng hàng khi Trái Đất quan sát vật thể từ phía Mặt Trời cho phép nhìn thấy tối đa các bề mặt phản chiếu của bụi mịn. Đặc biệt, phần "đuôi ngược" (anti-tail) hướng về phía Trái Đất là nguồn thông tin vô giá về kích thước và thành phần của các mảnh vỡ bị văng ra. Sau khi xử lý hình ảnh bằng bộ lọc gradient xoay, các nhà khoa học đã phát hiện ra một cấu trúc phức tạp gồm bốn luồng phun: một đuôi ngược nổi bật hướng thẳng về phía Mặt Trời và Trái Đất, cùng ba luồng phun nhỏ khác được phân bổ đều nhau với góc lệch 120 độ.

3I/ATLAS được xác nhận là vật thể liên sao thứ ba từng ghé thăm hệ Mặt Trời của chúng ta, nối tiếp hành trình của 1I/ʻOumuamua và 2I/Borisov. Vật thể này lần đầu tiên được phát hiện vào ngày 1 tháng 7 năm 2025 bởi hệ thống kính viễn vọng ATLAS đặt tại Rio Hurtado, Chile. Điểm đặc trưng khiến 3I/ATLAS trở nên khác biệt chính là độ lệch tâm quỹ đạo cực cao, đạt mức 6,139, vượt xa các vật thể liên sao được tìm thấy trước đó. Các ước tính khoa học cho thấy 3I/ATLAS có thể còn già hơn cả Mặt Trời (vốn có tuổi đời 4,6 tỷ năm), gợi mở về nguồn gốc của nó từ những vùng cổ xưa hơn trong dải Ngân Hà.

Các nhà khoa học vẫn đang tích cực phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ được thu thập khi sao chổi này tiếp tục di chuyển theo quỹ đạo hyperbolic để rời khỏi hệ Mặt Trời. Một cột mốc quan trọng khác đang được mong đợi là chuyến bay ngang qua sao Mộc vào ngày 16 tháng 3 năm 2026. Ở khoảng cách gần nhất là 0,35835 đơn vị thiên văn (tương đương khoảng 53,61 triệu km), sự kiện này hứa hẹn sẽ cung cấp thêm những cơ hội vàng để các nhà nghiên cứu tìm hiểu sâu hơn về những bí ẩn của không gian liên sao.

Việc nghiên cứu 3I/ATLAS không chỉ đơn thuần là quan sát một thiên thể đi ngang qua, mà còn là cơ hội để nhân loại tiếp cận với những vật chất nguyên thủy từ các hệ sao xa xôi. Những dữ liệu từ kính viễn vọng Hubble và các hệ thống quan sát dưới mặt đất đang dần phác họa nên bức tranh chi tiết về một hành trình xuyên không gian kéo dài hàng tỷ năm. Mỗi phát hiện mới về cấu trúc đuôi hay thành phần hóa học của sao chổi này đều góp phần củng cố hiểu biết của chúng ta về sự hình thành và tiến hóa của các thiên hà trong vũ trụ bao la.