Bản đồ Nam Cực mới tiết lộ các dãy núi và hệ thống sông cổ đại ẩn dưới lớp băng

Vào tháng 1 năm 2026, tạp chí khoa học danh tiếng "Science" đã công bố một bản khảo sát địa hình chi tiết bao phủ toàn bộ Nam Cực. Đây là lần đầu tiên các nhà khoa học phác họa thành công và chính xác cảnh quan ẩn giấu bên dưới lớp băng dày trải rộng trên diện tích 14 triệu km vuông. Nghiên cứu này được xem là một bước tiến vượt bậc trong việc khám phá lục địa trắng, nơi mà phần lớn bề mặt dưới băng vẫn là một trong những khu vực ít được hiểu biết nhất trong hệ Mặt Trời. Trước đây, các cuộc khảo sát bằng radar từ trên không hoặc trên mặt đất thường có độ phân giải thấp và tồn tại nhiều khoảng trống dữ liệu, dẫn đến việc các đặc điểm địa chất sắc nét bị làm mờ hoặc bỏ qua.

Để xây dựng bản đồ chi tiết này, các nhà nghiên cứu đã áp dụng một phương pháp mang tính đột phá mang tên Phân tích Nhiễu loạn Dòng chảy Băng (Ice Flow Perturbation Analysis - IFPA). Kỹ thuật này tích hợp dữ liệu vệ tinh độ phân giải cao về sự chuyển động của băng cùng với các mô hình vật lý về dòng chảy băng trên nền đá gốc và các phép đo độ dày băng. Phương pháp IFPA cho phép phát hiện các đặc điểm quy mô trung bình mà các sản phẩm nội suy trước đây, chẳng hạn như Bedmachine Antarctica, không thể ghi nhận được. Đặc biệt, công nghệ này có khả năng phân giải các chi tiết ở độ sâu từ 2 đến 30 km bên dưới lớp phủ băng giá.

Nhờ sự cải tiến vượt trội trong khả năng hiển thị, các nhà khoa học đã phát hiện ra hàng trăm km kênh sông cổ đại và các ranh giới kiến tạo sắc nét vốn chưa từng được nhìn thấy trước đây. Giáo sư Robert Bingham từ Trường Khoa học Trái đất thuộc Đại học Edinburgh nhận định rằng, lần đầu tiên chúng ta có thể quan sát được sự phân bố tương đối của những cảnh quan biến đổi mạnh mẽ này trên khắp lục địa. Việc hiểu rõ hình thái dưới băng là vô cùng quan trọng, bởi các đặc điểm địa chất ảnh hưởng trực tiếp đến động lực học của dòng chảy băng, từ đó tác động đến tốc độ tan chảy và di chuyển của các khối băng khổng lồ.

Sự hiểu biết về địa hình dưới băng đóng vai trò then chốt trong việc tinh chỉnh các dự báo về sự dâng cao của mực nước biển do băng tan. Ví dụ, những khu vực có địa hình gồ ghề và hiểm trở hơn có thể đóng vai trò như những rào cản tự nhiên, làm chậm quá trình thoát băng ra đại dương. Mathieu Morlighem từ Đại học Dartmouth cũng nhấn mạnh rằng việc nắm bắt chính xác cảnh quan bên dưới Nam Cực là điều kiện tiên quyết để xây dựng các mô hình mô phỏng lớp băng chính xác hơn, giúp nhân loại chuẩn bị tốt hơn trước các kịch bản biến đổi khí hậu trong tương lai.

Mặc dù phương pháp IFPA mang lại độ chi tiết chưa từng có, nhưng nó vẫn dựa trên các giả định về dòng chảy băng, điều này tạo ra một mức độ không chắc chắn nhất định và chưa thể giải mã hoàn toàn các dạng địa hình nhỏ hơn. Tuy nhiên, bản đồ mới do nhóm nghiên cứu dẫn đầu bởi Helen Ockenden từ Đại học Edinburgh và Viện Khoa học Trái đất ở Grenoble thực hiện, sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho các cuộc khảo sát radar trong tương lai. Các nhà băng hà học kỳ vọng rằng những sáng kiến như Năm Cực địa Quốc tế 2031–2033 sẽ cung cấp cơ hội để tích hợp sâu hơn các quan sát và mô hình, tiếp tục làm sáng tỏ lịch sử địa chất của lục địa này vốn bị chôn vùi dưới lớp băng dày hàng km.