Nowa mapa Antarktydy ujawnia ukryte pasma górskie i starożytne systemy rzeczne pod pokrywą lodową

W styczniu 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science” opublikowano szczegółowy przegląd topograficzny całej Antarktydy, który po raz pierwszy z niespotykaną dotąd precyzją ukazał krajobraz ukryty pod lądolodem o powierzchni 14 milionów kilometrów kwadratowych. Badanie to stanowi milowy krok w eksploracji kontynentu, którego podlodowa powierzchnia pozostaje jednym z najmniej poznanych obszarów w całym Układzie Słonecznym. Dotychczasowe badania radarowe, przeprowadzane z powietrza lub bezpośrednio z powierzchni, charakteryzowały się niską rozdzielczością i posiadały liczne luki w danych, co prowadziło do znacznego uproszczenia obrazu ostrych formacji geologicznych.

Aby stworzyć tę nowatorską mapę, naukowcy zastosowali innowacyjną metodę znaną jako Analiza Perturbacji Przepływu Lodu (Ice Flow Perturbation Analysis, IFPA). Podejście to integruje wysokiej rozdzielczości dane satelitarne dotyczące ruchu lodu z zaawansowanymi modelami fizycznymi jego przemieszczania się nad podłożem skalnym oraz pomiarami grubości samej pokrywy lodowej. Metoda IFPA pozwala na wykrywanie cech w skali mezoskalowej, których nie rejestrowały wcześniejsze produkty interpolowane, takie jak Bedmachine Antarctica. Nowa technologia umożliwia wizualizację detali znajdujących się na głębokości od 2 do 30 kilometrów pod powierzchnią lodu, co zaowocowało odkryciem setek kilometrów starożytnych koryt rzecznych oraz wyraźnych struktur tektonicznych, które do tej pory pozostawały całkowicie niewidoczne.

Profesor Robert Bingham ze Szkoły Nauk o Ziemi Uniwersytetu w Edynburgu podkreślił, że po raz pierwszy możliwe stało się zaobserwowanie względnego rozmieszczenia tych niezwykle zróżnicowanych krajobrazów na obszarze całego kontynentu. Zrozumienie morfologii podlodowcowej ma fundamentalne znaczenie, ponieważ cechy geologiczne bezpośrednio determinują dynamikę ruchu mas lodu. Wiedza ta jest kluczowa dla doprecyzowania prognoz dotyczących wzrostu poziomu mórz wywołanego topnieniem lodowców – przykładowo, bardziej urozmaicony i nierówny teren może spowalniać odpływ lodu do oceanu. Mathieu Morlighem z Dartmouth College również zaznaczył, że dogłębne poznanie ukształtowania terenu pod Antarktydą jest niezbędne do tworzenia dokładniejszych modeli ewolucji pokrywy lodowej.

Mimo że technika IFPA zapewnia bezprecedensowy poziom szczegółowości, opiera się ona na pewnych założeniach dotyczących mechaniki lodu, co wiąże się z marginesem niepewności i ograniczeniami w odwzorowaniu najmniejszych form rzeźby terenu. Niemniej jednak, nowa mapa opracowana przez zespół pod kierownictwem Helen Ockenden z Uniwersytetu w Edynburgu oraz Instytutu Nauk o Ziemi w Grenoble, stanie się punktem odniesienia dla przyszłych ekspedycji radarowych. Glacjolodzy wskazują, że inicjatywy takie jak Międzynarodowy Rok Polarny 2031–2033 stworzą okazję do dalszej integracji obserwacji i modeli, rzucając nowe światło na historię geologiczną kontynentu skrytą pod wielokilometrową warstwą lodu.

Odkrycia te nie tylko redefiniują naszą wiedzę o Antarktydzie, ale także otwierają nowy rozdział w badaniach nad globalnymi zmianami klimatycznymi. Dzięki precyzyjnemu mapowaniu ukrytych pasm górskich i dolin, naukowcy mogą lepiej zrozumieć, jak kontynent ten reagował na wahania temperatury w przeszłości i jak może zachować się w nadchodzących dekadach. Integracja nowoczesnych technologii satelitarnych z zaawansowanym modelowaniem fizycznym pozwala nam zajrzeć tam, gdzie ludzkie oko nigdy wcześniej nie dotarło, odkrywając tajemnice skrywane przez miliony lat pod mroźną powłoką.