Nieuwe kaart van Antarctica onthult verborgen bergketens en eeuwenoude riviersystemen onder de ijskap

In januari 2026 publiceerde het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift "Science" een baanbrekend topografisch onderzoek dat de volledige oppervlakte van Antarctica beslaat. Voor de allereerste keer is het landschap onder de immense ijskap, die een gebied van maar liefst 14 miljoen vierkante kilometer omvat, met een ongekende precisie in kaart gebracht. Deze studie vormt een monumentale stap voorwaarts in onze kennis over het continent, aangezien de subglaciale gebieden tot de minst begrepen plekken in ons zonnestelsel behoren. Voorgaande radarstudies, die veelal vanuit vliegtuigen of vanaf de grond werden uitgevoerd, kampten vaak met een beperkte resolutie en aanzienlijke gaten in de dataverzameling, waardoor scherpe geologische structuren en complexe reliëfvormen simpelweg werden gladgestreken op de uiteindelijke kaarten.

Om deze nieuwe kaart te realiseren, maakten de wetenschappers gebruik van een grensverleggende methodologie die bekendstaat als Ice Flow Perturbation Analysis (IFPA). Deze innovatieve benadering combineert geavanceerde satellietgegevens over de bewegingssnelheid van het ijs met complexe fysische modellen van ijsstromen over de onderliggende rotsbodem en directe metingen van de ijsdikte. Dankzij de IFPA-methode is het nu mogelijk om mesoschaal-kenmerken te identificeren die voorheen onzichtbaar bleven in gangbare modellen zoals Bedmachine Antarctica. De techniek is in staat om details te onthullen op dieptes variërend van 2 tot wel 30 kilometer onder de dikke ijslaag. Het resultaat is een verbluffende visualisatie van honderden kilometers aan eeuwenoude riviersystemen en messcherpe tektonische breuklijnen die gedurende miljoenen jaren verborgen waren voor het menselijk oog.

Professor Robert Bingham, verbonden aan de School of GeoSciences van de Universiteit van Edinburgh, merkte op dat het nu voor het eerst mogelijk is om de variatie in deze subglaciale landschappen over het gehele continent op een relatieve schaal te observeren. Het doorgronden van deze ondergrondse morfologie is van vitaal belang, omdat de geologische kenmerken een directe invloed uitoefenen op de dynamiek en de snelheid waarmee het ijs zich verplaatst. Dit inzicht is essentieel voor het verbeteren van prognoses met betrekking tot de wereldwijde zeespiegelstijging door smeltende gletsjers. Een grilliger en ruwer terrein kan bijvoorbeeld de uitstroom van ijs naar de oceaan aanzienlijk vertragen. Mathieu Morlighem van Dartmouth College onderstreepte in dit kader eveneens dat een accuraat beeld van het landschap onder de ijskap onontbeerlijk is voor het ontwikkelen van betrouwbare simulaties van de Antarctische ijsmassa.

Hoewel de IFPA-methode een detailniveau biedt dat nooit eerder is vertoond, benadrukken de onderzoekers dat de techniek nog steeds steunt op bepaalde aannames over ijsstromen, wat een inherente onzekerheid met zich meebrengt. Zeer kleine landvormen kunnen momenteel nog niet volledig worden opgelost met deze methode. Desalniettemin zal de nieuwe kaart, die tot stand kwam onder leiding van Helen Ockenden van de Universiteit van Edinburgh en het Instituut voor Aardwetenschappen in Grenoble, fungeren als een cruciaal fundament voor toekomstige radarinspecties. Glaciologen kijken met grote verwachting uit naar initiatieven zoals het Internationaal Pooljaar 2031–2033. Deze periode zal een unieke kans bieden om nieuwe observaties en modellen verder te integreren, waardoor de geologische geschiedenis van Antarctica, die momenteel nog onder een kilometersdikke ijslaag ligt te wachten, stukje bij beetje kan worden ontrafeld.