Leningrad Kuşatması'nın Sessiz Kurtarıcıları: St. Petersburg'daki Kedi Anıtı ve Tarihi Mirasın İzleri

St. Petersburg'un huzurlu köşelerinden biri olan Kompozitorov Caddesi'ndeki bir avluda, kentin en karanlık ve trajik dönemlerinden birine ışık tutan çok özel bir anıt bulunmaktadır. Bu bronz heykel grubu, Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında Leningrad Kuşatması'nın en zorlu günlerinde fare istilasına karşı şehri savunan kahraman kedilere adanmıştır. Sanatsal kompozisyon, bir lambaderin yumuşak ışığı altında, mütevazı bir tabure üzerinde vakurla oturan bir kediyi tasvir ederek, bu canlıların şehir tarihindeki onurlu yerini simgelemektedir. Heykelin kaidesi, kuşatmanın dondurucu kışlarında ısınmak amacıyla yakılan ahşap parke zemin parçalarını temsil edecek şekilde tasarlanmıştır ve üzerinde «Kuşatma altındaki Leningrad'ın kedileri anısına» yazılı bir anma plaketi yer almaktadır. Yerel sakinlerin takdire şayan girişimiyle 4 Eylül 2016'da yerine yerleştirilen bu anıtın resmi açılış töreni, aynı yılın 27 Eylül tarihinde gerçekleştirilmiştir.

1942 yılı, Leningrad şehri ve sakinleri için tarihin en acımasız ve sınayıcı dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçmiştir. Şehir halkını her gün yüzlerce kayıp vermeye zorlayan korkunç açlık felaketine, bir de kontrol altına alınamayan devasa bir fare istilası eklenmiştir. O günlerin canlı tanıkları, kemirgenlerin sokaklarda adeta askeri bir disiplinle, organize kolonlar halinde ilerlediğini ve bu yoğunluğun kimi zaman tramvay seferlerini bile durma noktasına getirdiğini dehşetle hatırlamaktadır. Bu zararlı canlılar, kentin zaten tükenmek üzere olan kısıtlı gıda stoklarını hızla tüketerek ve tehlikeli salgın hastalıkların yayılma riskini artırarak savunma hattında ciddi bir gedik açmıştır. Bu «beşinci kol» olarak nitelendirilen istilacıları durdurmak için başvurulan geleneksel yöntemlerin tamamı ne yazık ki sonuçsuz kalmıştır.

Kuşatma altındaki kentin yaşadığı aşırı gıda kıtlığı, trajik bir şekilde farelerin doğal düşmanı olan kedi popülasyonunun neredeyse tamamen yok olmasına yol açmıştır. Hayatta kalma mücadelesi veren pek çok Leningradlı için o dönemde kedi eti, ölüme karşı durabilecekleri son çare haline gelmiştir; dönemin günlük kayıtları bu acı gerçeği tüm çıplaklığıyla belgelemektedir. Ancak kuşatmanın kısmen yarılmasının ardından, şehirdeki ekolojik dengenin bozulması ve farelerin yarattığı tehdit, kedi popülasyonunun acilen yeniden tesis edilmesini zorunlu kılmıştır. 1943 baharında yetkililer, şehre dışarıdan «fare avcıları» getirilmesi yönünde tarihi bir karar almıştır. Bu «kedi seferberliği» kapsamında Yaroslavl'dan yola çıkan dört vagon dolusu hayvan kente ulaşmıştır. Özellikle en yetenekli avcılar olarak kabul edilen duman rengi kediler bu sevkiyatta öncelikli tutulmuştur. Süreç içerisinde Sibirya'nın çeşitli bölgelerinden, özellikle de Tümen, Omsk ve İrkutsk şehirlerinden yaklaşık 5.000 kedi Leningrad'a nakledilmiştir.

1944 yılının Ocak ayına gelindiğinde, şehirdeki ekonomik dengeler bu küçük kurtarıcıların değerini çarpıcı bir şekilde ortaya koymuştur. Karaborsada bir somun ekmeğin fiyatı 50 ruble civarındayken, bir yavru kedinin 500 ruble gibi astronomik bir bedelle alıcı bulması, bu hayvanların kent için ne kadar paha biçilemez bir güvenlik unsuru haline geldiğini kanıtlamaktadır. Uzak bölgelerden getirilen bu yeni sakinler, kendilerinden beklenen görevi büyük bir başarıyla yerine getirerek kısa süre içerisinde şehri kemirgen istilasından temizlemeyi başarmışlardır. Onların bu sessiz mücadelesi, sadece gıda depolarını korumakla kalmamış, aynı zamanda kentin genel sağlık koşullarının iyileşmesine de devasa bir katkı sunmuştur.

Bu tarihi kurtarma operasyonunda görev alan kahraman hayvanların soyundan gelenler, günümüzde hala Devlet Ermitaj Müzesi'nin koridorlarında ve mahzenlerinde hizmet vermeye devam etmektedir. Ermitaj kedilerinin köklü geçmişi aslında 18. yüzyıla kadar uzanmaktadır, ancak kuşatma sonrası gelen Sibiryalı kediler bu geleneğe yeni bir soluk getirmiştir. Bugün bu kediler, müzenin resmi kadrosunda fare avcısı personeli olarak kayıtlıdır ve sayıları beş yüzü aşmaktadır. Müzenin paha biçilemez sanat eserlerini kemirgen zararlarından koruyan bu özel çalışanlar, emeklerinin karşılığını düzenli mama ve bakım şeklinde bir tür «maaş» olarak almaktadırlar. Bu durum, St. Petersburg'un kedilere olan tarihsel vefa borcunun yaşayan en canlı örneğidir.

Her yıl 27 Ocak tarihinde, yani 1944 yılında Leningrad kuşatmasının tamamen sona erdirildiği zafer gününde, kent genelinde geniş kapsamlı anma etkinlikleri düzenlenmektedir. Bu törenlerde, kentin savunmasında canını dişine takan askerler ve dirençli sivil halkla birlikte, bu dört ayaklı sessiz kahramanların hatırası da büyük bir minnetle yad edilmektedir. Kompozitorov Caddesi'ndeki anıt, sadece geçmişin acılarını değil, aynı zamanda en zor zamanlarda gelen beklenmedik yardımların ve doğayla kurulan hayati bağın bir simgesi olarak varlığını sürdürmektedir. Bu küçük anıt, ziyaretçilerine Leningrad'ın kurtuluş destanında kedilerin oynadığı o devasa ve unutulmaz rolü her daim hatırlatmaktadır.