Een monument in Sint-Petersburg ter ere van de katten die de stad redden van een rattenplaag tijdens de Tweede Wereldoorlog

In een van de sfeervolle hofjes van Sint-Petersburg, gelegen aan de Ulitsa Kompozitorov, bevindt zich een bijzonder monument dat een eerbetoon vormt aan de katten van de stad. Deze dieren speelden een cruciale rol in de strijd tegen een overweldigende rattenplaag tijdens de blokkade van Leningrad in de Tweede Wereldoorlog. De bronzen compositie toont een kat die statig op een krukje onder een vloerlamp zit, wat hun gewaardeerde en huiselijke plek in de geschiedenis van de stad symboliseert. Het voetstuk van het kunstwerk is vormgegeven als een fragment van een parketvloer, een verwijzing naar de houten vloeren die tijdens de extreem strenge blokkadewinters als brandstof werden gebruikt om de huizen te verwarmen. Op een gedenkplaat staat de tekst: "Ter nagedachtenis aan de katten van het belegerde Leningrad". Hoewel buurtbewoners het monument al op 4 september 2016 plaatsten, vond de officiële onthulling plaats op 27 september van datzelfde jaar.

Het jaar 1942 was een van de meest beproevende en duistere periodes uit de geschiedenis van Leningrad. De stad kampte niet alleen met een onbeschrijfelijke hongersnood die dagelijks honderden slachtoffers eiste, maar werd ook geconfronteerd met een catastrofale invasie van ratten. Ooggetuigen uit die tijd herinnerden zich hoe de knaagdieren in georganiseerde colonnes door de straten trokken, waarbij ze soms zelfs het tramverkeer volledig tot stilstand dwongen. Deze plaagdieren vormden een enorme bedreiging voor de weinige resterende voedselvoorraden en verhoogden het risico op de verspreiding van dodelijke epidemieën. Alle pogingen om deze destructieve overmacht met conventionele methoden te bestrijden, bleken in die tijd volkomen ineffectief.

Onder de extreme omstandigheden van het voedseltekort waren de meeste katten, de natuurlijke vijanden van de ratten, uit de stad verdwenen. Veel inwoners zagen zich in hun overlevingsstrijd gedwongen om kattenvlees te eten, wat in diverse dagboeken uit die periode wordt beschreven als de enige manier om de dood te omzeilen. Na de gedeeltelijke doorbraak van de blokkade ontstond er een acute noodzaak om de populatie van deze natuurlijke jagers te herstellen. In het voorjaar van 1943 werd daarom besloten om nieuwe "muizenvangers" naar de stad te halen. Dit leidde tot de zogenaamde "kattenoproep", waarbij vier wagons vol dieren vanuit Jaroslavl arriveerden. Het betrof hier voornamelijk rookkleurige katten, die bekendstonden als de beste rattenvangers van de regio.

De reddingsoperatie werd al snel uitgebreid om de rattenpopulatie definitief onder controle te krijgen. In totaal werden er ongeveer 5.000 dieren vanuit Siberië en andere Russische gebieden naar Leningrad getransporteerd, waaronder uit steden als Tjoemen, Omsk en Irkoetsk. Deze nieuwe viervoetige bewoners slaagden er wonderwel in om de stad te zuiveren van de knaagdieren die de voedselzekerheid en de volksgezondheid zo ernstig in gevaar brachten. Dankzij hun inzet kon de stad weer opgelucht ademhalen en werden de resterende voorraden beschermd tegen verdere vernietiging door ongedierte.

In januari 1944 was de waarde van een kat tot astronomische hoogte gestegen; een kitten kostte destijds 500 roebel, terwijl een brood op de zwarte markt voor 50 roebel van eigenaar wisselde. Deze dieren waren uitgegroeid tot een onschatbaar bezit voor de geteisterde bevolking. De traditie van katten in dienst van de stad is sindsdien nooit verdwenen. De nakomelingen van deze historische redders zetten hun werk tot op de dag van vandaag voort in het Staatsmuseum de Hermitage. De geschiedenis van de Hermitage-katten gaat zelfs terug tot de 18e eeuw, en zij staan nog steeds officieel geregistreerd als medewerkers van het wereldberoemde museum.

Momenteel verblijven er meer dan vijfhonderd nakomelingen van de Siberische redders in de kelders van de Hermitage, waar zij een officieel "salaris" ontvangen in de vorm van voeding en medische zorg. Elk jaar op 27 januari, de dag waarop in 1944 de blokkade van Leningrad volledig werd opgeheven, worden er speciale herdenkingsactiviteiten georganiseerd. Tijdens deze plechtigheden wordt eer betoond aan alle deelnemers aan de verdediging van de stad, waarbij de rol van deze kleine, harige helden nooit wordt vergeten. Het monument aan de Ulitsa Kompozitorov blijft een tastbare herinnering aan hun onmisbare bijdrage aan het overleven van de stad.