Üstün Yetenekli Köpekler: Sahiplerini Dinleyerek Kelime Dağarcıklarını Geliştiriyorlar

Bilim dünyasında gerçekleştirilen son araştırmalar, köpeklerin belirli bir grubunda, sadece sahiplerinin kendi aralarındaki konuşmalarını dinleyerek yeni nesne isimlerini kavrayabilmelerini sağlayan olağanüstü bilişsel yetenekler keşfetti. Bu özel köpekler, bilimsel literatürde "Üstün Yetenekli Kelime Öğrenicileri" (Gifted Word Learner - GWL) olarak sınıflandırılıyor. Shany Dror ve meslektaşlarından oluşan bir araştırma ekibi, bu büyüleyici fenomenin altında yatan mekanizmaları daha derinlemesine incelemek amacıyla on adet üstün yetenekli köpek üzerinde yoğunlaştı. Bu hayvanların, nesneyle eş zamanlı bir sunum yapılmasa dahi yeni bir kelimeyi ilgili objeyle ilişkilendirme becerisi, onları kelime edinimi açısından 18 ila 23 aylık insan yavrularıyla aynı seviyeye taşıyor. Bu keşif, insanların başkalarının etkileşimlerini gözlemleyerek bir nesne ile ismi arasında bağ kurabilen tek canlı türü olmadığını çarpıcı bir şekilde kanıtlıyor.

Köpeklerin kendi aileleriyle birlikte yaşadıkları doğal ortamlarda yürütülen çalışmalar, GWL köpeklerindeki kelime öğrenme sürecinin, tıpkı çocuklarda olduğu gibi oyuncu sosyal temaslarla desteklendiğini vurguluyor. Geçmişte incelenen, esaret altında tutulan ve binlerce eğitim döngüsünden geçen "eğitilmiş hayvanların" aksine, bu yetenekli köpekler tamamen doğal oyun süreçleri vasıtasıyla öğrenim sağlıyorlar. Budapeşte Üniversitesi'ndeki bilim insanları, köpek zekası üzerine uzun yıllardır yürüttükleri verimli çalışmalarla bu alandaki pek çok bilişsel teorinin temelini attılar. Özellikle, bu köpeklerin herhangi bir resmi veya zorunlu eğitim almadan, yeni oyuncak isimlerini son derece hızlı bir şekilde hafızalarına kaydedebildikleri bilimsel olarak saptandı.

Araştırma ekibi daha önce yaptığı çalışmalarda, GWL köpeklerinin kelime etiketlerini yeni oyuncaklara aktarırken sadece dış görünüşe veya algısal özelliklere değil, aynı zamanda fonksiyonel benzerliklere, yani o nesneyle nasıl oynandığına odaklandıklarını belirledi. Örnek vermek gerekirse; eğer bir köpek "getir-götür" oyunu için kullanılan bir oyuncağın ismini biliyorsa, görünüşü tamamen farklı olsa bile aynı oyun için uygun olan başka bir nesneye de aynı ismi yakıştırabiliyor. Bu durum, köpeklerin nesneleri sadece görsel birer imge olarak değil, kullanım amaçlarına göre kategorize etme yeteneğine sahip olduklarını ve zihinsel bir sınıflandırma süreci yürüttüklerini gösteriyor.

Gerçekleştirilen testler sırasında, köpeklerden dokuz tanıdık oyuncak arasından yeni bir tanesini seçmeleri istendiğinde, isim kendilerine doğrudan söylendiğinde %90 oranında başarı sağladılar. İsmi sadece bir konuşmadan kulak misafiri olarak duyduklarında ise başarı oranları %80 civarında seyretti ki bu fark istatistiksel olarak önemsiz kabul ediliyor. Bu veriler, köpeklerin ne kadar yüksek bir dikkat kapasitesine ve bilişsel esnekliğe sahip olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Araştırmacılar, bu köpeklerin insan iletişimini yorumlama yeteneğinin hayranlık uyandırıcı olduğunu belirtiyor. Çoğu köpek "otur" veya "yat" gibi eylem bildiren komutları kolayca öğrenirken, sadece çok küçük bir grup "frizbi" veya "halat" gibi nesne isimlerini ezberleme yeteneği gösteriyor. Tahminlere göre, nesne etiketlerini öğrenme becerisi her bin köpekten sadece birinde bulunuyor ve bu durumun yoğun bir eğitim süreciyle ilgisi bulunmuyor.

Current Biology dergisinde yayımlanan ve Eötvös Loránd Üniversitesi (Budapeşte) uzmanlarının yanı sıra İspanya ve Kosta Rika'dan bilim insanlarının katıldığı bu kapsamlı çalışma, halihazırda en az beş oyuncak ismini bildiği teyit edilmiş 41 ev köpeğini kapsıyor. Taşınabilir elektroensefalogram (EEG) cihazları kullanılarak yapılan ölçümlerde, kelime bilen köpeklerin yeni bir isim duyduklarında temporal loblarında (şakak lobu), insanlarda kelime algılandığında görülen karakteristik bir beyin dalgası piki kaydedildi. Bu bulgu, köpeklerin sadece ses tonuna veya jestlere tepki vermediğini, zihinlerinde somut bir "kelime-nesne" bağı oluşturduklarını bilimsel olarak doğruluyor. Border Collie cinsi köpekler, binin üzerinde nesne ismini ezberleyen ünlü köpek Chaser örneğinde olduğu gibi, öğrenme kapasiteleriyle genellikle bu alanda lider olarak öne çıkıyor. Bu alandaki araştırmalar, farklı türlerde kelime öğrenme ve kategorizasyon süreçlerinin evrimini daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor.