Wyjątkowe zdolności poznawcze psów: Jak czworonogi uczą się nazw przedmiotów, podsłuchując rozmowy ludzi

Najnowsze badania naukowe rzuciły nowe światło na niezwykłe umiejętności poznawcze pewnej grupy psów, które potrafią przyswajać nazwy nowych przedmiotów, po prostu przysłuchując się rozmowom swoich opiekunów. Te unikalne zwierzęta zostały sklasyfikowane przez badaczy jako „Utalentowani Uczniowie Słów” (Gifted Word Learner, GWL). Zespół naukowy, w skład którego weszła Shany Dror wraz ze swoimi współpracownikami, skoncentrował się na analizie dziesięciu takich psów, aby zgłębić mechanizmy stojące za tym fenomenem. Zdolność tych czworonogów do kojarzenia nowego słowa z konkretnym obiektem, nawet bez jego jednoczesnego pokazywania, stawia je na tym samym poziomie co dzieci w wieku od 18 do 23 miesięcy pod względem tempa przyswajania słownictwa. Odkrycie to jednoznacznie dowodzi, że ludzie nie są jedynymi istotami zdolnymi do łączenia przedmiotu z jego nazwą poprzez obserwację interakcji innych osobników.

Badania przeprowadzone w naturalnym środowisku domowym psów podkreślają, że proces nauki słownictwa u psów typu GWL opiera się na radosnych interakcjach społecznych i zabawie, co jest uderzająco podobne do sposobu, w jaki małe dzieci opanowują język. W przeciwieństwie do wcześniej badanych zwierząt, które żyły w niewoli i przechodziły tysiące żmudnych cykli treningowych, utalentowane psy uczą się poprzez spontaniczną aktywność. Naukowcy z Uniwersytetu Eötvösa Loránda w Budapeszcie od lat owocnie zajmują się badaniem psiej inteligencji, a ich dotychczasowe prace stały się fundamentem współczesnej wiedzy o zdolnościach poznawczych tych zwierząt. Ustalono między innymi, że psy te potrafią zapamiętywać nazwy nowych zabawek niezwykle szybko, bez potrzeby formalnego przygotowania czy specjalistycznej tresury.

Wcześniejsze analizy tego samego zespołu badawczego wykazały, że psy GWL potrafią przypisywać etykiety słowne do nowych zabawek, kierując się nie tylko ich cechami zewnętrznymi, ale przede wszystkim podobieństwem funkcjonalnym. Oznacza to, że kluczowe jest to, w jaki sposób dany przedmiot może być wykorzystany podczas zabawy. Przykładowo, jeśli pies zna już słowo określające zabawkę służącą do aportowania, może on zastosować to samo określenie do zupełnie innego przedmiotu nadającego się do tej samej aktywności, nawet jeśli wygląda on całkowicie inaczej. Wskazuje to na zaawansowaną zdolność psów do tworzenia kategorii obiektów w oparciu o ich przeznaczenie, a nie wyłącznie na podstawie prostych bodźców wizualnych.

Podczas testów, w których psom polecono wybrać nową zabawkę spośród dziewięciu już znanych, zwierzęta radziły sobie z zadaniem w 90% przypadków, gdy nazwa była kierowana bezpośrednio do nich. Co imponujące, skuteczność wynosiła około 80%, gdy psy jedynie podsłuchały nazwę w rozmowie osób trzecich, co z punktu widzenia statystyki stanowi różnicę nieistotną. Podkreśla to ich niezwykłą uważność oraz elastyczność poznawczą. Badacze zauważają, że zdolność do interpretowania ludzkiej komunikacji u tych konkretnych psów jest wręcz zdumiewająca. Podczas gdy większość psów z łatwością opanowuje nazwy czynności, takie jak „siad” czy „leżeć”, tylko nieliczna grupa wykazuje predyspozycje do zapamiętywania nazw konkretnych obiektów, takich jak „frisbee” czy „sznur”. Szacuje się, że ta rzadka umiejętność występuje zaledwie u jednego psa na tysiąc i nie jest ona wynikiem intensywnej tresury.

Praca naukowa opublikowana w czasopiśmie Current Biology przez grupę specjalistów z Uniwersytetu Eötvösa Loránda, przy współpracy z naukowcami z Hiszpanii i Kostaryki, objęła 41 psów domowych z potwierdzoną znajomością co najmniej pięciu nazw zabawek. Dzięki zastosowaniu przenośnych elektroencefalografów u psów znających słowa zarejestrowano charakterystyczny skok aktywności w płatach skroniowych w momencie wypowiadania nowej nazwy, analogiczny do tego, który obserwuje się u ludzi. Potwierdza to, że psy nie reagują jedynie na intonację głosu czy gesty, ale tworzą trwałe powiązanie między słowem a przedmiotem. W badaniach tych często wyróżniają się border collie, znane ze swojej wyjątkowej inteligencji. Przykładem może być słynny pies Chaser, który zapamiętał ponad tysiąc nazw przedmiotów. Badania te pomagają lepiej zrozumieć ewolucję procesów uczenia się i kategoryzacji u różnych gatunków.