Nowy gatunek Homalomena lingua-felis z Tapanuli: jak morfologia rośliny przyniosła jej miano „kociego języka”

Indonezyjska Narodowa Agencja Badań i Innowacji (BRIN) oficjalnie potwierdziła odkrycie nowego, unikalnego gatunku rośliny, który jest endemitem regionu Tapanuli na Sumatrze Północnej. Nowo zidentyfikowany takson otrzymał łacińską nazwę naukową Homalomena lingua-felis, co stanowi istotny wkład w dokumentację bogactwa botanicznego tego archipelagu.

Przełomowe znalezisko jest efektem ekspedycji terenowej przeprowadzonej w styczniu 2024 roku w rejonie Batang Toru. Pełny opis taksonomiczny gatunku został opracowany i opublikowany w prestiżowym międzynarodowym czasopiśmie naukowym PhytoKeys w marcu 2026 roku. Nazwa gatunkowa, oznaczająca dosłownie „koci język”, została nadana ze względu na specyficzną cechę morfologiczną: górna powierzchnia liści rośliny jest pokryta gęstymi, drobnymi włoskami, których tekstura do złudzenia przypomina szorstki język kota.

Pracami zespołu badawczego kierował Muhammad Rifki Hariri z BRIN. W skład grupy weszli wybitni specjaliści reprezentujący liczne instytucje, w tym Herbarium Bandungense SITH ITB, Uniwersytet Sebelas Maret, Uniwersytet IPB, Uniwersytet Lampung, a także Indonezyjską Fundację Botaniki Tropikalnej oraz szkółkę Jungle Farm Nursery. Współpraca ta pozwoliła na kompleksowe zbadanie nowej rośliny pod kątem biologicznym i ekologicznym.

Wstępna ocena przeprowadzona zgodnie z rygorystycznymi kryteriami Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) wskazuje, że Homalomena lingua-felis powinna otrzymać status gatunku „narażonego” na wyginięcie (Vulnerable, VU). Taka klasyfikacja wynika przede wszystkim z bardzo ograniczonego zasięgu występowania oraz narastających zagrożeń ze strony człowieka, takich jak postępujące wylesianie oraz nielegalny zbiór roślin do celów komercyjnych.

Sumatra jest uznawana za jeden z najważniejszych ośrodków różnorodności biologicznej dla rodzaju Homalomena, goszcząc obecnie 41 zidentyfikowanych gatunków. Mimo to H. lingua-felis mierzy się z wysokim ryzykiem przetrwania, ponieważ jej naturalne siedlisko jest niezwykle specyficzne. Roślina ta zasiedla ściany skalne w bezpośrednim sąsiedztwie wodospadów, na wysokościach od 15 do 50 metrów nad poziomem morza, co czyni jej środowisko wyjątkowo podatnym na wszelką degradację.

Odrębność taksonomiczna Homalomena lingua-felis została potwierdzona poprzez szczegółowe zestawienie z blisko spokrewnionym gatunkiem Homalomena pexa. Badania porównawcze ujawniły wyraźne różnice zarówno w budowie, jak i genetyce. Kluczowe cechy wyróżniające to znacznie krótszy ogonek liściowy, mierzący od 2,0 do 4,5 cm (podczas gdy u H. pexa osiąga on 7,0–12 cm), a także brodawkowata struktura ogonka i spodniej strony liścia oraz charakterystyczna, stożkowata strefa kwiatów męskich.

To naukowe odkrycie nie tylko wzbogaca bazę danych o florze Indonezji, ale również rzuca światło na krytyczne znaczenie ochrony ekosystemów Sumatry Północnej. Region Batang Toru, będący miejscem odkrycia, to ostatni tak duży masyw tropikalnego lasu deszczowego na wyspie. Obecnie znajduje się on pod silną presją wynikającą z rozwoju przemysłowego, w tym realizacji projektów związanych z budową elektrowni wodnych.

Dane przedstawione przez organizację Greenpeace są alarmujące: w latach 1990–2022 w dorzeczu Batang Toru utracono około 70 000 hektarów lasów, co stanowi blisko 21 procent jego pierwotnej powierzchni. W związku z niszczeniem terenów przylegających do siedlisk H. lingua-felis, władze Indonezji prowadzą obecnie dochodzenia przeciwko 12 podmiotom prawnym, które są podejrzane o dewastację lasów w tym cennym przyrodniczo regionie.

Opisanie nowego gatunku przez szerokie grono naukowców z BRIN i partnerskich uczelni potwierdza pozycję Indonezji jako globalnego centrum bioróżnorodności. Jednocześnie sukces ten stanowi wyraźne przypomnienie o konieczności objęcia tych unikalnych obszarów szczególną opieką państwową i międzynarodową, aby zapobiec bezpowrotnej utracie rzadkich elementów światowego dziedzictwa przyrodniczego.