Drony wykrywają wirusa morbillivirusa u wielorybów w Arktyce dzięki analizie wydychanego powietrza

Naukowcy rewolucjonizują monitorowanie stanu zdrowia wielorybów, wykorzystując bezzałogowe statki powietrzne do analizy ich oddechu, czyli tak zwanego „dmuchnięcia”. Technika ta oferuje nieinwazyjny sposób oceny kondycji dużych ssaków morskich, eliminując konieczność stresującego dla zwierząt bezpośredniego kontaktu lub ujęcia. Kropelki wydychane przez wieloryby zawierają kluczowe ślady biologiczne, które pozwalają na precyzyjną ocenę układu oddechowego i ogólnej witalności tych stworzeń.

Metoda ta okazała się nieoceniona w kontekście nadzoru nad populacjami zamieszkującymi odległe i trudnodostępne rejony, takie jak obszary arktyczne, gdzie tradycyjne metody badawcze napotykają na bariery logistyczne i etyczne. Przełomowe zastosowanie tej technologii miało miejsce podczas niedawnego międzynarodowego studium, które potwierdziło obecność groźnego patogenu w wodach Arktyki. Konkretnie, naukowcom udało się zidentyfikować cetacean morbillivirus, wirusa powiązanego z masowymi osiadaniem wielorybów na mieliźnie, po raz pierwszy na północ od Koła Podbiegunowego. Wirus ten jest zdolny do wywoływania poważnych uszkodzeń układu oddechowego, neurologicznego i odpornościowego u waleni, a od momentu jego pierwszego zidentyfikowania w 1987 roku był odpowiedzialny za liczne epizody masowej śmiertelności.

Badania, prowadzone w ramach współpracy m.in. Nord University, King's College London oraz The Royal (Dick) School of Veterinary Studies, objęły okres od 2016 do 2025 roku, koncentrując się na gatunkach takich jak humbaki, kaszaloty i płetwale. Wykorzystano konsumenckie drony wyposażone w sterylne naczynia Petriego, które zawisały krótko nad otworem oddechowymi wielorybów, zbierając aerozol do analizy laboratoryjnej. Profesor Terry Dawson z King's College London określił tę metodę jako kluczową, ponieważ umożliwia monitorowanie patogenów u żywych osobników bez wywoływania u nich stresu czy szkody, dostarczając krytycznych informacji o chorobach w dynamicznie zmieniających się ekosystemach Arktyki.

Oprócz wykrycia morbillivirusa, w badaniach na wielorybach z Norwegii, Islandii i Wysp Zielonego Przylądka zidentyfikowano również herpeswirusy, choć nie odnotowano obecności wirusa grypy ptaków ani bakterii Brucella, które wcześniej wiązano z przypadkami osiadania na brzegu. Ta zdolność do wczesnego wykrywania śmiertelnych zagrożeń jest kluczowa dla wdrażania skutecznych działań ochronnych, zanim dojdzie do katastrofalnych wydarzeń związanych z masową śmiertelnością. W kontekście szerszych problemów środowiskowych, inne badania wykazały, że na przykład płetwale błękitne w Kalifornii mogą połykać do 40 kg mikroplastiku dziennie, co prowadzi do niedożywienia pomimo sytości.

Metoda próbkowania wydychanego powietrza za pomocą dronów jest uznawana za krok milowy, ponieważ zapewnia etyczne i skalowalne podejście do nadzoru nad patogenami u żywych wielorybów. Historycznie badanie tych gigantycznych ssaków było utrudnione i kosztowne, a do 2005 roku tylko jedna czwarta powierzchni mórz była objęta badaniami. Ponadto, zmiany klimatyczne i przesunięcia w dostępności pożywienia, jak spadek liczebności kryla, wpływają na zachowanie waleni, co potwierdzają obserwacje spadku „śpiewu” u płetwali błękitnych i płetwali w północnej części Oceanu Spokojnego. Wcześniejsze badania, wykorzystujące drony do pomiaru wielkości szarych wielorybów od 2016 roku, już wykazały, że mniejsze osobniki mogą mieć obniżoną odporność na urazy, takie jak te spowodowane uderzeniami łodzi czy zaplątaniem w sieci rybackie.

W obliczu tych wyzwań, technologia dronowa oferuje możliwość ciągłego monitorowania zdrowia populacji, co jest kluczowe dla ochrony tych gatunków. Warto zauważyć, że wartość gospodarcza humbaków została oszacowana przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy na około dwa miliony dolarów za osobnika w 2019 roku. Kontynuacja stosowania tych nieinwazyjnych metod w długoterminowym nadzorze ma na celu lepsze zrozumienie wpływu nowych czynników stresogennych na dobrostan wielorybów, a wdrożenie tej innowacji może znacząco wpłynąć na strategię ochrony morskiej fauny.