Gęstość neuronów kluczem: Badania potwierdzają inteligencję ptaków na poziomie ssaków

Współczesna nauka, wbrew historycznym uprzedzeniom, coraz śmielej dowodzi, że inteligencja ptaków jest na poziomie porównywalnym z wysoce rozwiniętymi ssakami. Przez długi czas kognitywne zdolności ptaków były marginalizowane, głównie ze względu na niewielkie rozmiary ich mózgów, co stanowiło przeszkodę w uznaniu ich potencjału. Badania naukowe z perspektywy 2026 roku potwierdzają, że kluczem do tej zaawansowanej sprawności umysłowej jest wyjątkowo wysoka gęstość neuronów, która pozwala maksymalizować funkcje poznawcze w minimalnej objętości przestrzeni mózgowej. Ta perspektywa podważa dawne, antropocentryczne definicje inteligencji, które faworyzowały większe struktury mózgowe.

Eksperci, w tym Kevin McGowan z Cornell's Ornithology Lab, wskazują, że ludzkość nie doceniała dotąd wielu przejawów ptasiej bystrości, koncentrując się na parametrach bliskich własnym. McGowan, związany z Cornell od 1988 roku jako kurator kolekcji ptaków i ssaków, bada biologię amerykańskiego kruka i argumentuje, że wybitne zdolności orientacji przestrzennej, takie jak powrót ptaków do precyzyjnie tego samego miejsca po długich migracjach, powinny być klasyfikowane jako zaawansowana kognicja. Obecnie dyskusja o „standardowej” inteligencji koncentruje się na dwóch grupach ptaków, które nieustannie przekraczają naukowe założenia: papugach (Psittaciformes) oraz krukowatych (wrony, kruki, sroki).

Badania nad krukiem zwyczajnym (Corvus corax) wykazały u tych ptaków wyrafinowane zachowania planistyczne, w tym zdolność do używania narzędzi w celu zdobycia pożywienia. Kruki potrafią zapamiętywać sekwencje działań i udoskonalać swoje narzędzia, co świadczy o zdolności do uczenia się z odroczoną gratyfikacją, a ich wiedza przyczynowo-skutkowa bywa porównywana do tej posiadanej przez pięcioletnie ludzkie dziecko. Ponadto, kruki wykazują pamięć długotrwałą, potrafiąc rozpoznawać ludzkie twarze i przekazywać tę wiedzę potomstwu przez lata.

Papugi afrykańskie (Psittacus erithacus) stanowią kamień milowy w kognitywistyce, zwłaszcza za sprawą etolożki dr Irene Pepperberg. Pracując z papugą Alexem, Pepperberg udowodniła, że ptaki te pojmują abstrakcyjne koncepcje, takie jak równość, różnica, a nawet pojęcie „zera”, co jest rzadkie u ludzkich dzieci przed czwartym rokiem życia. Alex, którego imię było akronimem od „avian language experiment”, posiadał słownictwo liczące około 150 słów i potrafił kategoryzować obiekty. Długowieczność tych ptaków umożliwia kumulowanie wiedzy, sytuując je poznawczo na poziomie delfinów i naczelnych.

Kreatywność i poczucie rytmu to kolejne atrybuty, które zwróciły uwagę badaczy, szczególnie w przypadku kakadu. Przypadek kakadu siarkowo-czubatego o imieniu Snowball zademonstrował zdolność do spontanicznego dostosowywania się do rytmów muzycznych poprzez improwizację. Profesor Aniruddh Patel z Tufts University, badający Snowballa, sugeruje, że impuls do tańca wyłania się, gdy określone zdolności neuronalne i kognitywne zbiegają się w mózgu zwierzęcia. Snowball potrafi wykonywać repertuar czternastu różnych ruchów tanecznych, co wskazuje na zaawansowane połączenia między układem słuchowym a motorycznym.

Badania te, częściowo dofinansowane w ramach europejskiego projektu SOMACCA pod kierunkiem profesora Tecumseha Fitcha z Uniwersytetu Wiedeńskiego, rzucają nowe światło na ewolucję inteligencji. Wrony brodate (Corvus monduloides) i papugi Kea (Nestor notabilis) również wykazują innowacyjność w rozwiązywaniu problemów technicznych. Co istotne, badania z 2016 roku wykazały, że neurony ptaków zużywają trzykrotnie mniej glukozy niż neurony ssaków, co pozwala na upakowanie większej liczby komórek w mniejszej objętości. Ta wydajność, osiągana dzięki niezwykle gęstej sieci połączeń, dowodzi, że ewolucja znalazła alternatywną, wysoce efektywną ścieżkę do rozwoju zaawansowanej inteligencji, niezależną od masy mózgu typowej dla naczelnych.