Kuş Zekası ve Nöron Yoğunluğu: Memeli Bilişsel Kapasiteleriyle Karşılaştırmalar

Modern bilim tarihinde, kuşların bilişsel yetenekleri, beyinlerinin küçük hacmi nedeniyle sıklıkla ikincil planda kalmıştır. Ancak güncel bilimsel bulgular, kuşların karmaşık bilişsel becerilerinin, yüksek zekaya sahip memelilerin yetenekleriyle kıyaslanabilir olduğunu göstermektedir. Bu kapasitenin temelinde, kuş beyinlerinin minimum alanda maksimum işlevi mümkün kılan yüksek nöron yoğunluğu yatmaktadır. Araştırmalar, incelenen 28 kuş türünün beyinlerinin, aynı büyüklükteki memeli beyinlerine kıyasla iki kat daha fazla nöron barındırdığını ortaya koymuştur; bu durum, birim kütle başına potansiyel olarak daha yüksek bilişsel güç anlamına gelebilir.

Cornell Ornitoloji Laboratuvarı'ndan Kevin McGowan, insanlığın zekayı tarihsel olarak insan merkezli parametrelerle sınırlandırdığını belirtmektedir. McGowan, kuşların uzun göçler sırasında tam olarak aynı konuma geri dönmesi gibi uzamsal yönelim becerilerinin, ileri düzey bilişsel yetenekler olmasına rağmen yeterince tanınmadığını savunmaktadır. McGowan, Cornell'de 1988'den bu yana kargalar üzerine araştırmalar yürütmekte ve bilimsel bilgileri geniş kitlelere aktarmaktadır. Bu bağlamda, bilişsel yeteneklerin standart ölçütlerinin yeniden değerlendirilmesi gerekliliği öne çıkmaktadır.

Bilişsel yetenekler tartışmalarına şu anda papağanlar (Psittaciformes) ve kargagiller (kargalar, kuzgunlar, saksağanlar) grupları yön vermektedir. Özellikle Kuzgun (*Corvus corax*) türü üzerine yapılan çalışmalar, onların sofistike planlama davranışlarını doğrulamıştır. Bu kuşların, yiyecek elde etmek için alet kullandıkları, bu süreci hafızalarında tuttukları ve hatta alet tasarımlarını geliştirdikleri gözlemlenmiştir; bu da ertelenmiş öğrenme yeteneklerine işaret etmektedir. Bu nedensellik bilgisi, beş yaşındaki bir insan çocuğunun bilişsel seviyesiyle karşılaştırılmıştır. Ayrıca kuzgunlar, insan yüzlerini tanıma ve bu bilgiyi yıllarca yavrularına aktarma konusunda uzun süreli hafızaya sahiptir. Kargagillerin beyin/vücut oranlarının primatlar ve memeli deniz hayvanlarıyla neredeyse aynı olduğu ve yaklaşık 17 milyon yıl önce Orta Miyosen döneminde evrimleştikleri bilinmektedir.

Afrika Gri Papağanları (*Psittacus erithacus*), bilişsel çalışmaların önemli bir odağı olmaya devam etmektedir. Etolog Dr. Irene Pepperberg, meslektaşı Alex ile yürüttüğü çalışmalarda, bu kuşların eşitlik, fark ve 'sıfır' kavramı gibi karmaşık fikirleri kavradığını kanıtlamıştır. Alex, 100'den fazla kelimeden oluşan bir kelime dağarcığına sahipti ve ne söylediğini anlıyor gibiydi; hatta altı yaşındaki çocuklar için tasarlanmış soruları doğru yanıtlayabiliyordu. Uzun yaşam süreleri, birikimli öğrenmeye olanak tanıyarak onları bilişsel olarak yunuslar ve primatlarla aynı seviyeye yerleştirmektedir. Dr. Pepperberg, Alex'in ölümünden önceki gün, her günkü sözlerini tekrarlayarak “İyi ol. Seni seviyorum. Yarın görüşürüz” dediğini aktarmıştır.

Kakadu'lar da yaratıcılıkları ve ritim duygularıyla dikkat çekmiştir. Karakuş Snowball'un vaka çalışması, müzik ritimlerini takip etme ve doğaçlama yoluyla adapte olma yeteneğini sergilemiştir; bu, memeliler arasında bile nadir görülen bir davranıştır. Bu durum, işitme ve hareket arasındaki sinirsel bağlantılara işaret ederek, belirli bilişsel kapasiteler bir araya geldiğinde ritmik davranışın ortaya çıkabileceği fikrini güçlendirmektedir. Snowball'un sahibi Irena Schulz'un Dyer, Indiana'daki Bird Lovers Only kurtarma merkezinde yaşayan ve yirmili yaşlarının başında olan Snowball, Queen veya Backstreet Boys gibi sanatçıların müzikleri eşliğinde en az 14 farklı dans figürü sergilemiştir. Araştırmacılar, bu dansın belirli bilişsel ve nöral kapasitelerin birleşimiyle ortaya çıkan müziğe karşı bir tepki olduğunu öne sürmektedirler; bu bulgular, dansın salt insan kültürel icadı olmadığını desteklemektedir.