Krytyka Systemów Cyfrowych w Kontekście Wystawy RANDOM-ACCESS MEMORY

Współczesne projektowanie i media cyfrowe coraz śmielej koncentrują się na krytycznym prześwietlaniu Internetu, postrzeganego nie jako neutralna platforma, lecz jako dynamiczny, podatny na błędy system pamięci. To podejście, zyskujące na znaczeniu, odzwierciedla szerszą refleksję nad ulotnością i zawodnością cyfrowej infrastruktury, która stanowi fundament współczesnej komunikacji.

Wystawa zatytułowana RANDOM-ACCESS MEMORY, której termin trwania obejmował między innymi okres od 15 marca do 27 września 2026 roku w Santa Barbara Museum of Art, stanowi centralny punkt dla tej nowej fali twórczości cyfrowej. Ekspozycja ta prezentuje multimedialnych artystów, którzy wykorzystują w swojej pracy śledzalne źródła online, przekształcając je w nowe, często poetyckie rezultaty artystyczne. Twórcy ci celowo eksponują technologiczne niedoskonałości, takie jak błędy systemowe czy zakłócenia wizualne, aby badać rolę przypadku w cyfrowych strukturach i ludzkim doświadczeniu. Zjawisko to wpisuje się w szerszy nurt refleksji nad naturą danych i ich materialnością, podobnie jak wystawa „AI – Algorytmy Iluzji” w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu, która od 21 marca do 12 lipca 2026 roku obnażała złudzenia cyfrowego świata.

Multimedia artystka Claire Hentschker konstruuje środowiska 3D nasycone błędami, wykorzystując zrzuty ekranu z serwisu YouTube oraz nieprawidłowo używane oprogramowanie do fotogrametrii, łącząc w ten sposób osobistą narrację z cyfrową rekonstrukcją. Andrew Norman Wilson, artysta znany z krytycznego podejścia do systemów medialnych, tworzy pętle wideo, składając materiały stockowe z widocznymi znakami wodnymi, co ma na celu imitowanie automatycznych cykli informacyjnych pozbawionych ludzkiego wkładu. Wilson uzyskał dyplom MFA w School of the Art Institute of Chicago w 2011 roku, a wcześniej badał praktyki pracy w korporacjach, czego przykładem jest jego praca Workers Leaving the Googleplex z 2011 roku, nakręcona w kampusie Google w Mountain View w Kalifornii.

Zhanyi Chen wnosi do tego nurtu perspektywę łączącą naukę z subkulturami internetowymi, czego przykładem jest projekt Artificial Satellite Astrology z 2023 roku, który przedstawia fałszywy system astrologiczny w formie samouczka na YouTube lub tłumaczy dane satelitarne na żywo w wizualną poezję. Chen, studentka programu SMACT na MIT, wykorzystuje pozycje satelitów meteorologicznych zamiast planet do tworzenia horoskopów, co uwidacznia często niewidoczną infrastrukturę. Ten trend wykracza poza prostą kreację cyfrową, posługując się narzędziami projektowania i wizualizacji, aby ujawnić wewnętrzne sprzeczności i zniekształcenia struktury sieci.

Tendencja ta rezonuje z szerszymi dyskusjami na temat cyfrowego dziedzictwa, gdzie instytucje takie jak Muzeum Elektroniki w Krakowie czy Muzeum „Stare Dobre Retro” w Gnieźnie zmagają się z wyzwaniami konserwacji sprzętu i migracji danych, aby przedłużyć życie artefaktów cyfrowych. Artyści ci, podobnie jak instytucje zajmujące się cyfryzacją, stawiają czoła kwestii trwałości i interpretacji informacji w niestabilnym środowisku technologicznym, choć ich metody koncentrują się na dekonstrukcji, a nie zachowaniu. Ich prace stanowią istotny komentarz do cyfrowej epoki, gdzie materialność infrastruktury często pozostaje ukryta za funkcjonalnością interfejsu.