Het Verdrag voor de Volle Zee is officieel van kracht gegaan op 17 januari 2026: een mondiaal kader voor oceaanbescherming

Op 17 januari 2026 is de juridisch bindende Overeenkomst van de Verenigde Naties inzake biodiversiteit buiten de nationale rechtsmacht, beter bekend als het Verdrag voor de Volle Zee (BBNJ-overeenkomst), officieel in werking getreden. Deze historische gebeurtenis markeert de oprichting van de allereerste allesomvattende juridische structuur die specifiek is ontworpen voor het behoud en het duurzame gebruik van de mariene biodiversiteit in internationale wateren. Tot op dit moment bleven deze uitgestrekte gebieden, die buiten de controle van individuele staten vallen, grotendeels ongereguleerd, wat een aanzienlijke leemte in het internationale recht vormde.

De tekst van dit cruciale verdrag werd in juni 2023 overeengekomen na bijna twee decennia van intensieve diplomatieke onderhandelingen. De uiteindelijke inwerkingtreding werd mogelijk nadat op 19 september 2025 de noodzakelijke drempel van 60 ratificaties was bereikt, waarna een wettelijk vastgestelde wachtperiode van 120 dagen van kracht werd. De volle zee beslaat ongeveer de helft van het totale aardoppervlak en vormt qua volume het grootste deel van de leefomgeving op onze planeet. Adam McCarthy, voormalig eerste assistent-secretaris van het Australische ministerie van Buitenlandse Zaken en covoorzitter van de BBNJ-voorbereidingscommissie, benadrukte dat deze gebieden nu voor het eerst worden gereguleerd door een samenhangend en complex juridisch systeem.

Bij de officiële start van het verdrag telde de overeenkomst 81 partijen, waaronder de Europese Unie en 16 van haar lidstaten. In totaal hebben inmiddels 145 landen het document ondertekend, waaronder grote economische machten zoals China, Brazilië, Duitsland, Frankrijk en Japan. Deze brede internationale steun onderstreept de mondiale urgentie van de problematiek. Het verdrag richt zich primair op het aanpakken van escalerende bedreigingen zoals overbevissing, vervuiling en het schrikbarende verlies van biodiversiteit. Dit is een onmisbare stap om de wereldwijde doelstelling te halen om tegen het jaar 2030 minstens 30% van de wereldzeeën effectief te beschermen.

Een van de fundamentele pijlers van de BBNJ-overeenkomst is het mandaat voor de oprichting van beschermde mariene gebieden (MPA's) in de volle zee. Daarnaast stelt het verdrag verplichte milieueffectrapportages (EIA's) in voor elke menselijke activiteit die potentieel schadelijk kan zijn voor het kwetsbare mariene milieu. Het document bevat tevens innovatieve mechanismen voor de eerlijke verdeling van de voordelen die voortvloeien uit mariene genetische bronnen (MGR). Bovendien is er voorzien in uitgebreide ondersteuning voor ontwikkelingslanden door middel van capaciteitsopbouw en de overdracht van technologie, zodat zij op gelijke voet kunnen bijdragen aan de bescherming van de oceaan.

Secretaris-generaal van de Verenigde Naties, António Guterres, onderstreepte de onverbrekelijke band tussen de mensheid en de wereldzeeën door te verklaren dat de gezondheid van de oceaan direct verbonden is met de gezondheid van de mensheid. In het kader van de uitvoering zal de eerste Conferentie van de Partijen (COP), het hoogste besluitvormende orgaan, naar verwachting binnen een jaar na de inwerkingtreding bijeenkomen om de operationele mechanismen vast te leggen. Het verdrag introduceert ook het principe dat de vervuiler verantwoordelijk wordt gehouden en voorziet in mechanismen voor geschillenbeslechting, wat een aanzienlijke vooruitgang is ten opzichte van eerdere internationale verdragen.

Hoewel het verdrag stevig verankerd is in de principes van het VN-Verdrag inzake het recht van de zee (UNCLOS), versterkt het de internationale samenwerking bij de exploratie van de oceaan en haar natuurlijke hulpbronnen aanzienlijk. Dit draagt direct bij aan de realisatie van de oceaan-gerelateerde Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Desondanks blijft de universele toepassing van het verdrag een punt van aandacht; de Verenigde Staten hebben het document weliswaar in 2023 ondertekend, maar tot op heden nog niet geratificeerd. Ook de Russische Federatie valt op door de afwezigheid van zowel een handtekening als een ratificatie op het moment dat dit historische verdrag van kracht werd.