Ierland verankert toekomst van creatieve sector met permanent basisinkomen voor kunstenaars

Op 10 februari 2026 heeft de Ierse regering een historisch besluit bekrachtigd door de officiële lancering aan te kondigen van de permanente regeling voor het Basisinkomen voor de Kunsten (BIA). Deze structurele verankering van overheidssteun markeert een fundamentele verschuiving in hoe de staat de creatieve sector waardeert. Het besluit van het kabinet betekent de overgang van een driejarig proefproject, dat in 2022 in het leven werd geroepen om kunstenaars en cultuurwerkers te ondersteunen tijdens de herstelperiode na de pandemie, naar een blijvend onderdeel van het sociaal-economische beleid.

Patrick O'Donovan TD, die in januari 2025 aantrad als minister van Cultuur, Communicatie en Sport, bestempelde deze ontwikkeling als een "cruciale mijlpaal voor de kunsten in Ierland en de wijze waarop wij creativiteit faciliteren". Volgens de minister onderscheidt Ierland zich hiermee internationaal door cultuur niet langer als een luxe, maar als een essentiële maatschappelijke waarde te zien. De permanente BIA-regeling voorziet in een wekelijkse toelage van 325 euro voor 2000 geselecteerde kunstenaars gedurende een cyclus van drie jaar. Om een eerlijke spreiding van middelen te garanderen, is bepaald dat ontvangers die deelnemen aan de cyclus van 2026 tot 2029 niet in aanmerking komen voor de direct daaropvolgende periode, wat de toegankelijkheid op de lange termijn moet vergroten.

De inschrijvingsperiode voor de nieuwe regeling van 2026 gaat in mei 2026 van start, waarna de eerste betalingen in september 2026 zullen worden uitgekeerd. Deze financiële ondersteuning loopt door tot september 2029, gevolgd door een overgangsperiode van drie maanden waarin de bedragen geleidelijk worden afgebouwd. Om deel te nemen, moeten aanvragers aantonen dat zij een actieve en professionele creatieve praktijk voeren die hoofdzakelijk in Ierland is gevestigd. De economische onderbouwing voor de permanente status werd geleverd door een uitgebreide kosten-batenanalyse van Alma Economics. Dit onderzoek toonde aan dat elke euro die in het proefproject werd geïnvesteerd, een maatschappelijk rendement van 1,39 euro opleverde. Bovendien bleven de netto kosten van de pilot beperkt tot minder dan 72 miljoen euro, mede dankzij verhoogde belastingafdrachten en een lagere afhankelijkheid van reguliere sociale uitkeringen.

Componist en ontwerper Peter Power, verbonden aan de National Campaign for the Arts, benadrukte de menselijke impact van de regeling; hij stelde dat deelnemers aan de pilot aanzienlijk meer tijd konden wijden aan hun artistieke creatie en minder tijd hoefden te besteden aan banen buiten hun vakgebied om enkel te overleven. Voor de implementatie van het permanente programma is een bedrag van 18,27 miljoen euro gereserveerd binnen de Begroting van 2026. Ondanks het positieve nieuws uitten huidige ontvangers echter hun "aanzienlijke ongerustheid" over het financiële gat dat ontstaat tussen het einde van het proefproject in februari 2026 en de start van de nieuwe betalingen in september 2026.

Het oorspronkelijke proefprogramma, dat in 2022 van start ging, trok meer dan 8000 aanvragers voor de beschikbare 2000 plaatsen. Terwijl steden als San Francisco en New York soortgelijke experimenten hebben uitgevoerd, is het Ierse initiatief het eerste ter wereld dat een volwaardige permanente status heeft gekregen. De officiële ceremonie voor de aankondiging vond plaats op een symbolische locatie in Dublin: het historische Bewley's Café, in de zaal die vernoemd is naar de beroemde schrijver James Joyce.

Hoewel het ministerie van Overheidsuitgaven en Hervormingen nauw betrokken was bij de onderhandelingen over de budgetten, heeft minister O'Donovan de intentie uitgesproken om in de toekomst zowel het aantal begunstigden als de hoogte van de uitkeringen te verhogen, mits de begrotingsruimte dit toelaat. De volledige richtlijnen en de specifieke selectiecriteria voor de nieuwe fase van het programma zullen naar verwachting in april 2026 worden gepubliceerd, zodat potentiële kandidaten zich tijdig kunnen voorbereiden op de aanvraagprocedure in mei.