Ireland chính thức thiết lập chương trình Thu nhập Cơ bản vĩnh viễn dành cho giới nghệ sĩ

Vào ngày 10 tháng 2 năm 2026, Ireland đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong chính sách văn hóa khi chính thức triển khai chương trình Thu nhập Cơ bản cho Nghệ thuật (BIA) dưới dạng một cơ chế thường trực. Quyết định này từ Nội các không chỉ là sự tiếp nối mà còn là sự khẳng định cam kết vững chắc của Chính phủ đối với lĩnh vực sáng tạo. Đây là sự chuyển đổi quan trọng từ dự án thí điểm kéo dài ba năm bắt đầu từ năm 2022, vốn được thiết lập nhằm hỗ trợ những người làm nghệ thuật vượt qua những khó khăn kinh tế sau giai đoạn đại dịch đầy biến động.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Truyền thông và Thể thao, ông Patrick O'Donovan TD, người vừa nhậm chức vào tháng 1 năm 2025, đã mô tả sự kiện này là một "cột mốc quan trọng nhất đối với nền nghệ thuật Ireland và cách thức quốc gia trân trọng các giá trị văn hóa". Ông nhấn mạnh rằng bước đi này sẽ đưa Ireland trở thành hình mẫu quốc tế trong việc đánh giá cao sự sáng tạo. Theo quy định của chương trình, BIA sẽ cung cấp khoản trợ cấp hàng tuần trị giá 325 euro cho 2.000 nghệ sĩ được lựa chọn thông qua quy trình cạnh tranh trong chu kỳ ba năm. Để đảm bảo tính công bằng và mở rộng cơ hội cho nhiều đối tượng hơn trong dài hạn, những người thụ hưởng trong giai đoạn 2026–2029 sẽ không được phép tái đăng ký tham gia trong chu kỳ kế tiếp.

Theo lộ trình được công bố, cổng đăng ký cho chương trình năm 2026 sẽ chính thức mở vào tháng 5 năm 2026. Những khoản thanh toán đầu tiên dự kiến sẽ bắt đầu từ tháng 9 năm 2026 và kéo dài liên tục đến tháng 9 năm 2029, sau đó là giai đoạn ba tháng giảm dần mức hỗ trợ để các nghệ sĩ có thời gian điều chỉnh kế hoạch tài chính. Để đủ điều kiện tham gia, các ứng viên phải chứng minh được hoạt động sáng tạo chuyên nghiệp và tích cực, với trọng tâm hoạt động chủ yếu tại Ireland. Cơ sở tài chính cho việc duy trì chương trình thường trực đã được củng cố bởi báo cáo phân tích chi phí - lợi ích từ Alma Economics, chỉ ra rằng cứ mỗi 1 euro đầu tư vào dự án thí điểm, xã hội sẽ nhận lại giá trị tương đương 1,39 euro. Hơn nữa, chi phí ròng của giai đoạn thí điểm đã giảm xuống dưới mức 72 triệu euro nhờ vào việc tăng nguồn thu thuế và giảm bớt sự phụ thuộc của nghệ sĩ vào các khoản trợ cấp phúc lợi xã hội khác.

Nhìn từ góc độ người trong cuộc, nhà soạn nhạc kiêm thiết kế Peter Power, thành viên của Chiến dịch Quốc gia vì Nghệ thuật, chia sẻ rằng những người tham gia thí điểm đã có thể dành nhiều thời gian hơn cho việc sáng tạo thay vì phải chật vật làm những công việc không chuyên môn để duy trì cuộc sống. Việc triển khai chương trình thường trực này được đảm bảo bởi khoản ngân sách 18,27 triệu euro nằm trong kế hoạch Ngân sách năm 2026. Tuy nhiên, một bộ phận nghệ sĩ đang thụ hưởng chương trình thí điểm cũng bày tỏ sự lo ngại đáng kể về khoảng trống tài chính phát sinh giữa thời điểm kết thúc dự án cũ vào tháng 2 năm 2026 và lúc bắt đầu nhận tiền từ chương trình mới vào tháng 9 cùng năm.

Quay lại lịch sử của dự án, chương trình thí điểm bắt đầu từ năm 2022 đã thu hút hơn 8.000 đơn đăng ký, trong đó 2.000 người đã được chọn lựa. Khác với các mô hình thử nghiệm tương tự tại San Francisco hay New York, sáng kiến của Ireland là chương trình đầu tiên trên thế giới được nâng cấp lên trạng thái vĩnh viễn. Buổi lễ công bố chính thức về vị thế thường trực của BIA đã diễn ra đầy trang trọng tại quán cà phê Bewley's lịch sử ở Dublin, ngay trong căn phòng mang tên đại văn hào James Joyce, biểu tượng cho sự gắn kết giữa truyền thống và tương lai của nghệ thuật Ireland.

Mặc dù Bộ Chi tiêu Công và Cải cách đã tham gia sâu sát vào các cuộc đàm phán về nguồn vốn, Bộ trưởng O'Donovan vẫn bày tỏ tham vọng sẽ mở rộng cả số lượng người thụ hưởng lẫn mức chi trả nếu điều kiện ngân sách trong tương lai cho phép. Các hướng dẫn chi tiết xác định tiêu chí lựa chọn cụ thể dự kiến sẽ được công bố rộng rãi vào tháng 4 năm 2026 để các nghệ sĩ có sự chuẩn bị tốt nhất cho hồ sơ của mình. Đây được xem là một bước tiến dài trong việc tạo ra một môi trường bền vững cho các tài năng sáng tạo phát triển mà không bị đè nặng bởi gánh nặng tài chính thường trực.