Chimpansees Tonen Rationele Herziening van Overtuigingen in Cognitief Onderzoek

Een reeks studies, gepubliceerd eind 2025, heeft bewijs geleverd dat chimpansees hun overtuigingen op een rationele wijze kunnen herzien wanneer zij worden geconfronteerd met nieuwe informatie. Dit onderzoek plaatst de menselijke cognitie in een breder evolutionair perspectief en suggereert dat rationaliteit zich op een continuüm door de soorten heen manifesteert, wat de traditionele opvatting over de uniciteit van het menselijk denken uitdaagt. De bevindingen zijn van directe relevantie voor de ontwikkeling van modellen voor leren en redeneren, inclusief die welke worden toegepast in kunstmatige intelligentie.

De experimentele opzet vond plaats in het Ngamba Island Chimpanzee Sanctuary in Oeganda, een locatie die al meer dan twintig jaar wordt gebruikt voor gedragsonderzoek naar chimpansees. Onderzoekers, waaronder Professor Jan Engelmann van de Universiteit van Californië, Berkeley, en Professor Hanna Schleihauf van de Universiteit van Utrecht, ontwierpen een taak waarbij de primaten moesten kiezen tussen twee bakken, waarvan er één voedsel bevatte. De kern van het bewijs lag in de reactie van de dieren op tegenstrijdige aanwijzingen: de chimpansees kregen eerst een 'zwakke' aanwijzing, zoals een geluid, die naar de beloning wees, gevolgd door een 'sterke' aanwijzing, zoals direct zicht, die naar de andere bak wees. Veel chimpansees pasten hun initiële keuze aan nadat de sterkere, meer betrouwbare aanwijzing was gepresenteerd.

Postdoctoraal Onderzoeker Emily Sanford van het Social Origins Lab aan UC Berkeley merkte op dat deze flexibele redeneervorm doorgaans wordt geassocieerd met kinderen van vier jaar oud, wat de bevindingen opmerkelijk maakt voor een niet-menselijke soort. Om louter instinct of een recentelijk ontvangen signaal uit te sluiten, combineerden de wetenschappers strikt gecontroleerde experimenten met computationele modellering. De computationele analyses bevestigden dat de beslissingen van de chimpansees in lijn waren met strategieën van rationele overtuigingsherziening, waarmee de aanname dat dit vermogen uitsluitend menselijk is, wordt ontkracht.

Professor Engelmann benadrukte dat dit onderzoek een nieuw licht werpt op de evolutie van rationeel en kritisch denken bij intelligente dieren. De implicaties reiken verder dan de primatologie; het inzicht in hoe chimpansees hun overtuigingen herzien, kan de benadering van vroegschoolse educatie en de modellering van redeneren in kunstmatige intelligentiesystemen beïnvloeden. Dit werk bouwt voort op eerdere observaties die causale redenering of het gebruik van gereedschap bij soorten als kraaien en alligators aantoonden, wat de complexiteit van dierlijk denken onderstreept.

De onderzoeksgroep, waartoe ook Bill D. Thompson, Snow Zhang, Joshua Rukundo en Josep Call behoorden, heeft plannen om dit onderzoek voort te zetten door vergelijkbare taken toe te passen op jonge kinderen tussen twee en vier jaar. Dit zal een directe vergelijking mogelijk maken van hoe peuters omgaan met veranderende informatie ten opzichte van de chimpansees, wat verdere inzichten zal verschaffen in de ontwikkeling van cognitieve vaardigheden.