Nghiên cứu Mới Chỉ Ra Khả Năng Sửa Đổi Niềm Tin Hợp Lý Ở Tinh Tinh

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science vào cuối năm 2025 đã cung cấp bằng chứng cho thấy tinh tinh, loài linh trưởng có quan hệ gần gũi nhất với con người, sở hữu khả năng điều chỉnh niềm tin một cách hợp lý khi đối diện với thông tin mới. Phát hiện này đặt khả năng suy luận và điều chỉnh niềm tin dựa trên bằng chứng vào một phạm vi tiến hóa rộng hơn, thách thức quan điểm truyền thống coi đây là đặc quyền riêng của loài người.

Các thí nghiệm được thực hiện tại Khu bảo tồn Tinh tinh Đảo Ngamba ở Uganda, dưới sự điều phối của một nhóm nghiên cứu quốc tế. Nhóm này bao gồm Tiến sĩ Emily Sanford, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tâm lý học tại Đại học California, Berkeley, Giáo sư Jan M. Engelmann thuộc Khoa Tâm lý học tại Berkeley, và Giáo sư Hanna Schleihauf từ Đại học Utrecht. Các nhà khoa học đã sử dụng nhiệm vụ hai hộp, trong đó một hộp chứa phần thưởng, để kiểm tra khả năng này. Tinh tinh ban đầu nhận một gợi ý về vị trí phần thưởng, sau đó được cung cấp một manh mối thứ cấp, có thể mạnh hơn hoặc mâu thuẫn, hướng đến chiếc hộp còn lại.

Kết quả cho thấy 20 con tinh tinh tham gia năm thí nghiệm đã điều chỉnh lựa chọn của mình dựa trên độ tin cậy của bằng chứng. Chúng tuân theo bằng chứng vượt trội so với cơ hội trong khoảng 80% số trường hợp. Các mô hình tính toán áp dụng đã xác nhận rằng các quyết định này phù hợp với các chiến lược điều chỉnh niềm tin hợp lý, loại trừ các lời giải thích đơn giản hơn như thiên kiến gần đây hoặc phản ứng theo tín hiệu dễ nhận thấy nhất.

Giáo sư Jan Engelmann diễn giải rằng khả năng hợp lý là một sự liên tục trong các loài, cho thấy sự khác biệt giữa con người và tinh tinh là một dải phổ chứ không phải là một bước nhảy vọt về mặt phân loại. Tiến sĩ Sanford so sánh sự linh hoạt trong suy luận này với những gì quan sát được ở trẻ em khoảng bốn tuổi, nhấn mạnh sự tương đồng nhận thức đáng chú ý giữa các loài. Nghiên cứu này gợi ý rằng các quá trình nhận thức phức tạp, bao gồm cả siêu nhận thức, có thể có nguồn gốc tiến hóa sâu xa hơn so với các giả định trước đây.

Nghiên cứu có những hàm ý sâu rộng, đặc biệt trong lĩnh vực phát triển trí tuệ nhân tạo (AI). Các nhà khoa học đang xem xét cách các mô hình suy luận của tinh tinh có thể định hình lại cách tiếp cận giáo dục sớm và thiết kế các hệ thống AI có khả năng thích ứng tốt hơn với dữ liệu mới. Giai đoạn tiếp theo của dự án sẽ áp dụng các nhiệm vụ điều chỉnh niềm tin tương tự cho trẻ em từ hai đến bốn tuổi để so sánh trực tiếp sự phát triển nhận thức giữa hai nhóm, củng cố quan điểm rằng các khả năng nhận thức từng được coi là dấu hiệu của con người đang dần được xác định là một phần của di sản tiến hóa chung của các loài linh trưởng.