Tổng thống Tokayev Công bố Dự thảo Sửa đổi Hiến pháp Kazakhstan, Hướng tới Cộng hòa Tổng thống có Quốc hội Quyền lực

Vào ngày 10 tháng 2 năm 2026, tại một phiên họp mở rộng của Chính phủ, Nguyên thủ quốc gia Kazakhstan, ông Kassym-Jomart Tokayev, đã chính thức công bố các đề xuất sửa đổi đối với Luật Cơ bản của đất nước. Những điều chỉnh pháp lý này được xem là sự tiếp nối của tiến trình cải cách chính trị đã diễn ra trong những năm gần đây, đánh dấu một bước chuyển đổi trong cơ cấu quản trị quốc gia.

Sự thay đổi này hướng tới việc thiết lập một nền cộng hòa tổng thống vững mạnh, đi kèm với một quốc hội có thẩm quyền, chấm dứt mô hình chính phủ siêu tổng thống trước đó. Tổng thống Tokayev nhận định dự thảo Hiến pháp mới thể chế hóa khái niệm về một hệ thống nhà nước cân bằng, được định hình bởi nguyên tắc “tổng thống mạnh mẽ – quốc hội có ảnh hưởng – chính phủ có trách nhiệm giải trình”. Những chuyển đổi cấu trúc này nhằm tái phân bổ quyền lực chiến lược, tăng cường cơ chế kiểm soát và đối trọng giữa các nhánh quyền lực, đồng thời nâng cao hiệu suất hoạt động của các thể chế chính trị.

Chủ tịch Tokayev bày tỏ niềm tin rằng việc thông qua Hiến pháp mới sẽ tạo động lực cho sự phát triển của Kazakhstan, hiện thực hóa nguyên tắc “nhà nước phục vụ con người” trong thực tiễn quản trị. Quyết định cuối cùng về vấn đề này sẽ được đưa ra thông qua một cuộc trưng cầu ý dân toàn quốc, nhằm củng cố tính chính danh của những thay đổi hiến định trực tiếp từ người dân. Tiến trình cải cách hiến pháp này được chính thức khởi động sau Thông điệp Liên bang của Tổng thống ngày 8 tháng 9 năm 2025.

Song song với thay đổi cơ cấu quyền lực, dự thảo Hiến pháp còn bao gồm điều chỉnh về mặt biên tập liên quan đến việc sử dụng tiếng Nga. Ông Bakhyt Nurmukhambetov, Phó Chủ tịch Tòa án Hiến pháp Cộng hòa Kazakhstan, thông báo từ “naravne” (ngang hàng) trong điều khoản về sử dụng tiếng Nga tại các cơ quan nhà nước và tự quản địa phương đã được thay thế bằng từ “naryadu” (theo hàng/cùng với). Các nhà phân tích cho rằng sự thay đổi ngữ nghĩa này nhằm khẳng định việc sử dụng tiếng Nga “naryadu với tiếng Kazakh”, củng cố vị thế của tiếng Kazakh là ngôn ngữ nhà nước, theo ghi nhận của ông Zhandos Shaimardanov, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chiến lược Kazakhstan. Ông Shaimardanov được bổ nhiệm vào vị trí Giám đốc Viện này từ tháng 6 năm 2025.

Quá trình soạn thảo dự thảo Hiến pháp mới đã hoàn tất vào tháng 1 năm 2026, sau khi Ủy ban Hiến pháp tiếp nhận hơn 2.000 đề xuất từ người dân qua các nền tảng số như e-Otinish. Những cải cách này tiếp nối nỗ lực hiện đại hóa hệ thống chính trị Kazakhstan được Tổng thống Tokayev triển khai từ năm 2019, với mục tiêu ưu tiên sự ổn định thể chế. Trước đó, các sửa đổi hiến pháp năm 2022 đã hướng tới giảm quyền hạn tổng thống và tăng cường vai trò của Quốc hội, đồng thời tái lập Tòa án Hiến pháp.

Trong bối cảnh Trung Á, chương trình cải cách của Kazakhstan cho thấy xu hướng chuyển dịch sang sự ổn định được củng cố bởi các thể chế thay vì chỉ dựa vào cá nhân. Điều này khác biệt với xu hướng ổn định gắn liền với quyền lực tập trung, và có thể gợi mở cho các quốc gia châu Á khác về việc duy trì tính liên tục trong khi thích ứng với thực tế kinh tế và xã hội đang thay đổi.