Nhật Bản Khởi Động Thử Nghiệm Liên Tục Đầu Tiên Trên Thế Giới Về Khai Thác Khoáng Sản Đất Hiếm Dưới Đáy Biển

Vào ngày 12 tháng 1 năm 2026, Nhật Bản đã chính thức bắt đầu cuộc thử nghiệm liên tục đầu tiên trên toàn cầu nhằm mục đích khai thác các trầm tích đáy biển giàu nguyên tố đất hiếm (REE). Hoạt động này được tiến hành ở độ sâu xấp xỉ 6 kilômét. Tàu nghiên cứu khoa học “Chikyu”, niềm tự hào của Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển và Trái đất Nhật Bản (JAMSTEC), đã rời cảng Shimizu thuộc tỉnh Shizuoka để thực hiện nhiệm vụ lịch sử này.

Con tàu được trang bị công nghệ khoan có ống chống (riser drilling) tiên tiến và đang hướng đến khu vực gần đảo Minamitorishima. Vị trí này cách Tokyo khoảng 1.900 kilômét về phía đông nam. Đây là một bước đi chiến lược quan trọng của quốc gia mặt trời mọc.

Sứ mệnh này là một phần của dự án quốc gia được giám sát chặt chẽ bởi Nền tảng Đổi mới của Nội các Nhật Bản. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập một nguồn cung cấp khoáng sản quan trọng ngay tại nội địa. Điều này nhằm mục đích giảm thiểu sự phụ thuộc chiến lược vào các nhà cung cấp nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc. Tình hình căng thẳng địa chính trị gia tăng, bao gồm cả những động thái gần đây của Bắc Kinh nhằm hạn chế xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng, đã làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc tại Tokyo.

Sự kiện này gợi nhớ lại năm 2010, khi một tranh chấp ngoại giao đã dẫn đến việc nguồn cung cấp REE bị cắt giảm đột ngột sang Nhật Bản. Chính sự cố đó đã thúc đẩy Tokyo xây dựng một chiến lược đa dạng hóa nguồn cung dài hạn và kiên định.

Nhờ những biện pháp được áp dụng sau năm 2010, tỷ lệ phụ thuộc của Nhật Bản vào nhập khẩu REE từ Trung Quốc đã giảm đáng kể, từ mức trên 90% xuống còn khoảng 60%. Tiềm năng của các mỏ khoáng sản tại khu vực Minamitorishima được đánh giá là vô cùng lớn. Ước tính, trữ lượng bùn chứa các nguyên tố quan trọng như dysprosium và yttrium có thể đáp ứng nhu cầu toàn cầu trong nhiều thế kỷ tới.

Thách thức kỹ thuật lớn nhất chính là việc nâng bùn lên liên tục từ độ sâu 6 kilômét. Nếu thử nghiệm này thành công, dự án đặt mục tiêu đạt đến giai đoạn vận hành thử nghiệm khai thác 350 tấn bùn mỗi ngày vào tháng 1 năm 2027. Đây là một cột mốc tham vọng, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong kỹ thuật đại dương sâu.

Quá trình xử lý sơ bộ, bao gồm việc sử dụng máy ly tâm để loại bỏ nước và giảm thể tích vật chất đến 80%, dự kiến sẽ được thực hiện ngay tại đảo Minamitorishima. Sau đó, phần cô đặc sẽ được vận chuyển về các đảo chính của Nhật Bản để xử lý tiếp. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh một ưu điểm lớn: trầm tích đáy biển gần Minamitori, khác biệt với các mỏ trên đất liền, không chứa các tạp chất phóng xạ đáng kể như thorium và uranium. Điều này có khả năng làm cho quy trình khai thác trở nên đơn giản và tiết kiệm chi phí hơn.

Song hành với sáng kiến của Nhật Bản, vào đúng ngày 12 tháng 1 năm 2026, các Bộ trưởng Tài chính của Nhóm Bảy nước công nghiệp phát triển (G7) đã nhóm họp tại Washington. Trọng tâm cuộc thảo luận là xây dựng các chiến lược nhằm giảm bớt sự phụ thuộc tập thể vào nguồn cung cấp khoáng sản quan trọng từ Trung Quốc. Tại hội nghị này, G7 đã xem xét việc thiết lập các mức giá sàn phối hợp cho nguồn cung ngoài Trung Quốc, nhằm đảm bảo tính khả thi về mặt kinh tế cho các dự án thay thế. Sự thành công của chiến dịch thử nghiệm trên tàu “Chikyu” – con tàu khoa học đầu tiên trên thế giới được trang bị hệ thống khoan có ống chống – có thể trở thành yếu tố then chốt trong việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng REE toàn cầu.