Nghệ thuật hang động cổ xưa nhất của Homo sapiens: Dấu bàn tay tại Indonesia có niên đại 67.800 năm

Một nhóm các nhà khoa học quốc tế, bao gồm các chuyên gia từ Đại học Griffith (Australia) và Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN), vừa công bố một khám phá mang tính đột phá, làm thay đổi đáng kể hiểu biết của chúng ta về sự phát triển nhận thức của con người tiền sử. Tại hang đá vôi Liang Metanduno tọa lạc trên đảo Muna, thuộc tỉnh Sulawesi, Indonesia, các chuyên gia đã phát hiện một dấu bàn tay có niên đại ít nhất 67.800 năm. Phát hiện này chính thức được công nhận là tác phẩm nghệ thuật hang động lâu đời nhất thế giới do con người hiện đại (Homo sapiens) tạo ra tính đến thời điểm hiện tại.

Phương pháp xác định niên đại được các nhà nghiên cứu áp dụng là đo dãy urani trên các lớp trầm tích canxit hình thành bao phủ lên lớp sắc tố của bức vẽ. Giáo sư Maxime Aubert và Giáo sư Adam Brumm, những nhà nghiên cứu hàng đầu từ Đại học Griffith, nhấn mạnh rằng kỹ thuật này giúp xác định độ tuổi tối thiểu chắc chắn của tác phẩm nghệ thuật. Dấu bàn tay được thực hiện bằng kỹ thuật hình ảnh âm bản, có khả năng được tạo ra bằng cách thổi bột màu khoáng (ochre) lên bàn tay đang áp sát vào vách đá. Một đặc điểm độc đáo của hiện vật này là các ngón tay được tạo hình thu hẹp và nhọn một cách có chủ đích giống như móng vuốt, một phong cách nghệ thuật từng được ghi nhận trong các bức bích họa khác tại Sulawesi, cho thấy một ý đồ biểu tượng vô cùng phức tạp.

Với độ tuổi ít nhất 67.800 năm, dấu bàn tay này đã vượt xa kỷ lục của tác phẩm nghệ thuật Homo sapiens từng được cho là cổ nhất trước đó — một bức vẽ mô tả ba hình người và một con lợn rừng có niên đại 51.200 năm. Kiệt tác tại Indonesia này cũng cổ xưa hơn các dấu bàn tay của người Neanderthal được tìm thấy ở Tây Ban Nha hơn 1.100 năm. Khám phá quan trọng trên đảo Muna là minh chứng khẳng định rằng đại diện loài người chúng ta đã sở hữu tư duy nghệ thuật và khả năng biểu tượng phát triển từ gần 68 thiên niên kỷ trước, đẩy lùi các giới hạn về thời điểm hình thành nghệ thuật sơ khai của nhân loại.

Phát hiện này mang ý nghĩa quyết định trong việc tìm hiểu các lộ trình di cư của người tiền sử, bởi theo các nhà khoa học, những người tạo ra bức vẽ này có khả năng cao là tổ tiên của người Úc bản địa. Sự hiện diện của Homo sapiens tại các đảo Sunda trong thời kỳ này đã củng cố mạnh mẽ lý thuyết cho rằng việc định cư tại Úc (khi đó thuộc siêu lục địa Sahul) đã diễn ra thông qua con đường phía bắc, bao gồm các chặng vượt biển giữa các hòn đảo. Giáo sư Brumm lưu ý rằng điều này khiến lập luận về việc con người đặt chân đến Úc và New Guinea từ ít nhất 65.000 năm trước trở nên có trọng lượng và thuyết phục hơn nhiều.

Hang Liang Metanduno đã được sử dụng làm nơi sáng tạo nghệ thuật trong một khoảng thời gian dài xuyên suốt lịch sử; những tác phẩm muộn nhất tại đây có niên đại ít nhất 35.000 năm, minh chứng cho một truyền thống văn hóa lâu đời tại khu vực này. Nhóm nghiên cứu, với sự tham gia của các đồng nghiệp Indonesia và chuyên gia Renaud Joannes-Boyau từ Đại học Southern Cross, vẫn đang tiếp tục các hoạt động khảo sát trong vùng. Trước đó, chính nhóm này đã phát hiện bức vẽ lợn rừng tại hang Leang Tedongnge có tuổi đời 45.500 năm và các cảnh vẽ sinh vật lai (therianthropes) tại hang Leang Bulu’ Sipong 4 niên đại 44.000 năm. Giáo sư Aubert tin rằng các nhà khoa học hiện mới chỉ đang "chạm vào bề nổi" của vấn đề, vì trong khu vực vẫn còn hàng trăm mẫu nghệ thuật hang động khác chưa được nghiên cứu chi tiết.