Najstarsza sztuka naskalna Homo sapiens: Odcisk dłoni w Indonezji datowany na 67 800 lat

Międzynarodowy zespół naukowców, w skład którego weszli eksperci z Uniwersytetu Griffitha w Australii oraz indonezyjskiej Narodowej Agencji Badań i Innowacji (BRIN), ogłosił przełomowe odkrycie, które rzuca nowe światło na ewolucję ludzkiej inteligencji. W wapiennej jaskini Liang Metanduno na wyspie Muna, położonej w prowincji Celebes (Sulawesi) w Indonezji, odnaleziono odcisk dłoni sprzed co najmniej 67 800 lat. To znalezisko oficjalnie zyskało miano najstarszego znanego dzieła sztuki naskalnej stworzonego przez człowieka współczesnego (Homo sapiens), co znacząco przesuwa w czasie moment powstania pierwszych form ekspresji artystycznej naszego gatunku.

Do precyzyjnego ustalenia wieku malowidła badacze wykorzystali zaawansowaną metodę datowania szeregiem uranowym, analizując osady kalcytowe narastające bezpośrednio na pigmencie. Profesor Maximillian Aubert oraz profesor Adam Brumm, kierujący badaniami z ramienia Uniwersytetu Griffitha, wyjaśnili, że technika ta pozwala określić minimalny wiek dzieła, co oznacza, że sam obraz może być jeszcze starszy. Odcisk powstał przy użyciu techniki negatywowej, polegającej prawdopodobnie na wydmuchiwaniu ochry na dłoń przyłożoną do ściany jaskini. Charakterystycznym elementem tego artefaktu są celowo zwężone, ostro zakończone palce przypominające pazury, co stanowi unikalną cechę stylistyczną spotykaną również w innych malowidłach z regionu Sulawesi, świadcząc o złożonym zamyśle symbolicznym dawnych twórców.

Wiek tego znaleziska, szacowany na niemal 68 tysięcy lat, znacząco przewyższa datowanie poprzedniego rekordzisty – malowidła przedstawiającego trzy postacie ludzkie i dziką świnię, którego wiek określano na 51 200 lat. Co więcej, indonezyjskie arcydzieło jest starsze o ponad 1100 lat od słynnych odcisków dłoni neandertalczyków odnalezionych w Hiszpanii. Odkrycie na wyspie Muna stanowi niepodważalny dowód na to, że przedstawiciele naszego gatunku dysponowali rozwiniętym myśleniem artystycznym i zdolnością do tworzenia symboli znacznie wcześniej, niż dotychczas sądzono, co redefiniuje naszą wiedzę o początkach kultury wizualnej.

Znalezisko to ma również fundamentalne znaczenie dla zrozumienia szlaków migracyjnych wczesnych ludzi, gdyż autorzy malowideł są uważani za prawdopodobnych przodków rdzennych mieszkańców Australii. Obecność Homo sapiens na wyspach Archipelagu Sundajskiego w tym okresie wspiera teorię, według której zasiedlenie Australii (będącej wówczas częścią superkontynentu Sahul) odbyło się drogą północną, wymagającą licznych przepraw między wyspami. Profesor Brumm podkreśla, że nowe dane czynią argument o przybyciu ludzi do Australii i Nowej Gwinei co najmniej 65 000 lat temu znacznie bardziej przekonującym i solidnie udokumentowanym naukowo.

Badania wykazały, że jaskinia Liang Metanduno służyła jako miejsce ekspresji artystycznej przez tysiąclecia, a najmłodsze dzieła tam odnalezione pochodzą sprzed około 35 000 lat, co wskazuje na niezwykle trwałą i wielowiekową tradycję kulturową w tym regionie. Zespół badawczy, wspierany między innymi przez Renaud Joannes-Boyau z Uniwersytetu Southern Cross, kontynuuje intensywne prace w tym bogatym w artefakty obszarze. Wcześniej ta sama grupa odkryła w jaskiniach Sulawesi malowidło świni brodawkowatej w Leang Tedongnge sprzed 45 500 lat oraz sceny z teriantropami w jaskini Leang Bulu’ Sipong 4 sprzed 44 000 lat. Profesor Aubert zaznacza, że nauka wciąż znajduje się na etapie wstępnym, gdyż w regionie czekają na zbadanie setki innych stanowisk ze sztuką naskalną, które mogą skrywać kolejne tajemnice naszej przeszłości.