Oudste rotstekening van Homo sapiens ontdekt: handafdruk in Indonesië gedateerd op 67.800 jaar

Een internationaal team van wetenschappers, waaronder experts van de Griffith University in Australië en het Nationaal Agentschap voor Onderzoek en Innovatie van Indonesië (BRIN), heeft een ontdekking bekendgemaakt die de tijdlijn van de menselijke cognitieve ontwikkeling ingrijpend herziet. In de kalksteengrot Liang Metanduno op het eiland Muna, gelegen in de provincie Sulawesi, is een handafdruk gevonden die minstens 67.800 jaar oud is. Deze vondst is officieel erkend als de oudste bekende rotstekening die is vervaardigd door de moderne mens (Homo sapiens).

De dateringsmethode die door de onderzoekers werd toegepast, omvatte uranium-serie datering van calcietafzettingen die zich bovenop het pigment hadden gevormd. Hoogleraren Maxime Aubert en Adam Brumm, de leidende onderzoekers van de Griffith University, benadrukten dat deze methode de minimale ouderdom van het kunstwerk vaststelt. De handafdruk is gemaakt met een negatieve beeldtechniek, vermoedelijk door oker over een tegen de wand geplaatste handpalm te blazen. Een opmerkelijk kenmerk van het artefact zijn de opzettelijk versmalde, puntige vingers die doen denken aan klauwen; een stilistisch detail dat eerder in andere rotstekeningen op Sulawesi is waargenomen en duidt op een complex symbolisch concept.

Met een ouderdom van zeker 67.800 jaar overtreft deze handafdruk het vorige record voor het oudste kunstwerk van Homo sapiens — een schildering van drie menselijke figuren en een wild zwijn die op 51.200 jaar werd gedateerd. Het Indonesische meesterwerk is bovendien ruim 1.100 jaar ouder dan de handafdrukken van Neanderthalers die in Spanje zijn aangetroffen. De ontdekking op het eiland Muna bevestigt dat vertegenwoordigers van onze soort bijna 68.000 jaar geleden al beschikten over een hoogontwikkeld artistiek en symbolisch denkvermogen, wat de grenzen van het ontstaan van de vroege kunst aanzienlijk verschuift.

Deze vondst is van cruciaal belang voor het begrip van de migratieroutes van vroege mensen, aangezien de makers van de schildering volgens de wetenschappers waarschijnlijk de voorouders zijn van de inheemse Australiërs. De aanwezigheid van Homo sapiens op de Soenda-eilanden in deze periode ondersteunt de theorie dat de kolonisatie van Australië (destijds onderdeel van het supercontinent Sahul) plaatsvond via een noordelijke route, waarbij tussen eilanden werd overgestoken. Professor Brumm merkt op dat dit het argument dat mensen minstens 65.000 jaar geleden in Australië en Nieuw-Guinea arriveerden, aanzienlijk versterkt.

De grot Liang Metanduno werd gedurende een zeer lange periode gebruikt voor het maken van rotstekeningen; de meest recente werken dateren van minstens 35.000 jaar geleden, wat getuigt van een eeuwenoude culturele traditie op deze plek. Het onderzoeksteam, waartoe ook Indonesische collega's en Renaud Joannes-Boyau van de Southern Cross University behoren, zet het onderzoek in de regio voort. Eerder vond deze groep in de grotten van Sulawesi al een schildering van een wrattenzwijn in de grot Leang Tedongnge van 45.500 jaar oud en scènes met half-menselijke wezens (theriantropen) in de grot Leang Bulu’ Sipong 4 van 44.000 jaar oud. Professor Aubert is van mening dat wetenschappers momenteel nog maar "aan het oppervlak krabben", aangezien er in de regio nog honderden ononderzochte voorbeelden van rotskunst te vinden zijn.