Sự hiện diện của Homo erectus tại Đông Á: Cột mốc thời gian được đẩy lùi tới 1,7 triệu năm

Một nghiên cứu khảo cổ học mang tính đột phá vừa được công bố vào ngày 18 tháng 2 năm 2026 trên tạp chí Science Advances đã làm thay đổi hoàn toàn hiểu biết của chúng ta về lịch sử nhân loại tại Đông Á. Các dữ liệu mới tập trung vào những di cốt của loài Homo erectus được tìm thấy tại Vân Huyện (Yunxian), Trung Quốc, xác định niên đại của chúng lên tới khoảng 1,7 triệu năm trước. Phát hiện này đã đẩy lùi mốc thời gian định cư của người cổ đại tại khu vực này thêm 600.000 năm so với những ước tính trước đây, vốn chỉ dừng lại ở con số 1,1 triệu năm.

Kết quả này củng cố mạnh mẽ giả thuyết về quá trình di cư nhanh chóng của loài Homo erectus từ châu Phi sang các vùng đất thuộc lục địa Á-Âu. Giáo sư Christopher J. Bae từ Khoa Nhân chủng học thuộc Đại học Hawaii ở Manoa, một trong những tác giả chính, nhận định rằng những phát hiện mới cho phép xây dựng một "mô hình tái thiết niên đại đáng tin cậy" về sự xuất hiện của các tông người sớm tại Đông Á. Điểm mấu chốt của nghiên cứu nằm ở việc áp dụng kỹ thuật xác định niên đại bằng các hạt nhân phóng xạ nguồn gốc vũ trụ (cosmogenic nuclide dating). Phương pháp này đo lường tỷ lệ giữa các đồng vị Nhôm-26 (Al-26) và Beryli-10 (Be-10) trong các khoáng vật thạch anh được lấy từ các lớp trầm tích bao quanh hóa thạch.

Kỹ thuật tiên tiến này cho phép các nhà khoa học xác định chính xác khoảng thời gian kể từ khi vật liệu bị chôn vùi và được che chắn khỏi bức xạ vũ trụ. Tác giả chính của nghiên cứu, ông Hua Tu, hiện đang công tác tại Viện Khoa học Biển thuộc Đại học Sán Đầu và Trường Khoa học Địa lý thuộc Đại học Sư phạm Nam Kinh, giải thích rằng các đồng vị này hình thành dưới tác động của tia vũ trụ và quá trình phân rã phóng xạ sau khi bị chôn vùi giúp tính toán tuổi thọ của mẫu vật. Đây là một bước tiến quan trọng vì phương pháp này có thể xác định niên đại của những vật thể vượt xa giới hạn của phân tích carbon phóng xạ, vốn chỉ có hiệu quả trong phạm vi 50.000 năm.

Niên đại mới được thiết lập đã đặt các phát hiện tại Vân Huyện vào cùng khung thời gian với những di cốt Homo erectus sớm nhất được biết đến ở châu Á tại Dmanisi, Georgia, có tuổi đời từ 1,78 đến 1,85 triệu năm. Theo các nhà nghiên cứu, sự tương đồng này khẳng định luận điểm về tốc độ di chuyển cực nhanh của loài người cổ khắp châu Á. Giáo sư Bae nhấn mạnh rằng kết quả nghiên cứu đã thách thức những quan niệm truyền thống về thời điểm người cổ đại rời khỏi châu Phi và quá trình định cư sau đó của họ. Công trình này nhận được sự hỗ trợ từ Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc và Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ, minh chứng cho tầm quan trọng của những cải tiến phương pháp luận trong khảo cổ học.

Như vậy, những di cốt tại Vân Huyện với niên đại ít nhất 1,7 triệu năm đã trở thành một mảnh ghép không thể thiếu trong bức tranh tiến hóa sơ khai của loài người. Chúng chỉ ra một cuộc bành trướng sớm hơn và có lẽ thành công hơn của tổ tiên chúng ta ra ngoài lục địa châu Phi. Dù vậy, các nhà khoa học thừa nhận rằng bí ẩn về thời điểm bắt đầu và kết thúc chính xác sự hiện diện của Homo erectus trong khu vực vẫn chưa được giải đáp hoàn toàn, mở ra những hướng đi mới cho các cuộc nghiên cứu cổ nhân học trong tương lai.