Hiệp ước Di cư Mới của EU Đối mặt với Làn sóng Chỉ trích từ các Tổ chức Nhân quyền trước thềm Triển khai năm 2026

Chính sách di cư mới của Liên minh Châu Âu (EU), một phần cốt lõi của Hiệp ước về Di cư và Tị nạn, đang vấp phải sự phản đối gay gắt từ cộng đồng nhân quyền quốc tế khi thời điểm thực thi đầy đủ vào tháng 6 năm 2026 đang đến gần. Những thay đổi về mặt pháp lý này đã nhận được sự ủng hộ từ các nghị sĩ trung hữu và cánh hữu tại Nghị viện Châu Âu vào tháng 4 năm 2024, ngay lập tức làm dấy lên làn sóng chỉ trích từ hơn 70 tổ chức bảo vệ quyền con người. Hiệp ước này đã chính thức được Nghị viện Châu Âu thông qua vào ngày 10 tháng 4 năm 2024 và Hội đồng EU phê duyệt vào ngày 14 tháng 5 năm 2024, thiết lập một khung pháp lý mới yêu cầu các quốc gia thành viên phải hoàn tất quá trình triển khai nội luật trước tháng 6 năm 2026.

Một trong những nội dung gây tranh cãi nhất trong thỏa thuận này là kế hoạch thiết lập các "trung tâm hồi hương" nằm ngoài phạm vi quyền hạn của EU. Đây là nơi sẽ tiếp nhận những cá nhân bị từ chối đơn xin tị nạn. Các nhóm nhân quyền, tiêu biểu là tổ chức Freedom for Eurasia, cảnh báo rằng cơ chế cho phép chuyển người xin tị nạn đến các "quốc gia thứ ba an toàn" như Bangladesh và Ấn Độ mà không cần xem xét mối liên hệ cá nhân của họ với quốc gia đó là hành vi vi phạm trực tiếp luật pháp quốc tế, đặc biệt là nguyên tắc "không trục xuất" (non-refoulement). Các chuyên gia pháp lý cũng nhấn mạnh rằng việc thống nhất chính sách đối với các quốc gia thứ ba an toàn sẽ đẩy gánh nặng chứng minh việc không bị đàn áp lên vai những người tị nạn dễ bị tổn thương nhất, dẫn đến nguy cơ bị bác đơn nhanh chóng mà không có sự thẩm định kỹ lưỡng về hoàn cảnh cá nhân.

Để hỗ trợ các quốc gia thành viên, Hiệp ước quy định việc thành lập Quỹ Đoàn kết hàng năm, dự kiến đạt mức 420 triệu euro vào năm 2026, hoặc tương đương với 21.000 lượt tái định cư cùng các biện pháp hỗ trợ khác. Quỹ này được thiết kế nhằm giảm bớt áp lực cho các quốc gia tuyến đầu như Cộng hòa Síp, Hy Lạp, Ý và Tây Ban Nha. Các khoản đóng góp vào quỹ này, sau khi được Hội đồng EU chính thức phê chuẩn, sẽ dựa trên tinh thần tự nguyện và có thể thực hiện dưới hình thức tiếp nhận người tái định cư, đóng góp tài chính hoặc các biện pháp thay thế khác. Tuy nhiên, các nhà phê bình đã chỉ ra sự mâu thuẫn khi EU áp dụng các biện pháp mà chính họ từng chỉ trích ở các khu vực tài phán khác, trong khi vẫn tuyên bố cam kết bảo vệ các quyền cơ bản.

Gói lập pháp mới này hướng tới mục tiêu thắt chặt quản lý biên giới, đẩy nhanh tốc độ và tăng tính linh hoạt cho các quy trình di cư, đồng thời thiết lập một chính sách hồi hương nghiêm ngặt hơn. Những cuộc tranh luận hiện nay đang tập trung vào một câu hỏi mang tính nền tảng: liệu Liên minh Châu Âu có thể thực thi một chính sách đối ngoại và hồi hương cứng rắn hơn mà không làm tổn hại đến các nghĩa vụ quốc tế cốt lõi về bảo vệ người tị nạn hay không. Các quốc gia thành viên hiện có thời hạn hai năm, cho đến tháng 6 năm 2026, để hoàn tất việc chuyển đổi và áp dụng đầy đủ các quy định mới này vào thực tế.

Việc thực hiện Hiệp ước Di cư và Tị nạn đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực của EU nhằm tìm kiếm tiếng nói chung giữa các quốc gia thành viên về vấn đề nhạy cảm này. Tuy nhiên, sự cân bằng giữa an ninh biên giới và quyền con người vẫn là một bài toán hóc búa cho các nhà hoạch định chính sách tại Brussels. Trong giai đoạn chuyển tiếp từ nay đến năm 2026, các tổ chức dân sự dự kiến sẽ tiếp tục giám sát chặt chẽ quá trình chuẩn bị của các chính phủ để đảm bảo rằng các tiêu chuẩn nhân đạo không bị xem nhẹ trong nỗ lực kiểm soát dòng người di cư và duy trì trật tự tại các khu vực biên giới ngoài của khối.