Nowy pakt migracyjny UE pod ostrzałem obrońców praw człowieka przed wdrożeniem w 2026 roku

Unia Europejska stoi u progu fundamentalnej zmiany w swojej strategii granicznej, jednak nowo przyjęty Pakt o Migracji i Azylu budzi ogromne kontrowersje, zanim jeszcze w pełni wszedł w życie. Choć kluczowe zmiany legislacyjne zostały zatwierdzone przez Parlament Europejski w kwietniu 2024 roku, a następnie oficjalnie przyjęte przez Radę UE 14 maja 2024 roku, ich pełna implementacja w państwach członkowskich nastąpi dopiero w czerwcu 2026 roku. Proces ten, wspierany przez koalicję centrowych i prawicowych deputowanych, spotkał się z gwałtownym sprzeciwem ponad 70 organizacji zajmujących się ochroną praw człowieka, które alarmują o potencjalnych zagrożeniach dla osób szukających schronienia na kontynencie.

Jednym z najbardziej zapalnych punktów nowej polityki jest koncepcja tworzenia tak zwanych „centrów powrotowych”, które mają być zlokalizowane poza granicami jurysdykcji Unii Europejskiej. Mechanizm ten zakłada możliwość odsyłania osób, których wnioski o azyl zostały odrzucone, do „bezpiecznych krajów trzecich”, takich jak Indie czy Bangladesz, bez konieczności wykazywania indywidualnej więzi wnioskodawcy z danym państwem. Organizacje takie jak Freedom for Eurasia podkreślają, że takie rozwiązanie stoi w bezpośredniej sprzeczności z prawem międzynarodowym, a w szczególności z zasadą non-refoulement, zakazującą odsyłania uchodźców do miejsc, gdzie grozi im niebezpieczeństwo. Eksperci prawni ostrzegają, że ujednolicenie procedur przerzuca ciężar dowodu na najbardziej bezbronne osoby, co może skutkować masowymi odmowami wydawanymi w trybie przyspieszonym, bez rzetelnej analizy okoliczności każdego przypadku.

W celu wsparcia państw członkowskich znajdujących się pod największą presją migracyjną, Pakt przewiduje powołanie specjalnego Funduszu Solidarności. W 2026 roku jego budżet ma wynieść 420 milionów euro, co stanowi ekwiwalent 21 000 relokacji lub innych form wsparcia operacyjnego. Środki te mają trafić przede wszystkim do krajów takich jak Grecja, Włochy, Hiszpania oraz Cypr, które ze względu na swoje położenie geograficzne zmagają się z największymi wyzwaniami na granicach. Wpłaty do funduszu, podlegające oficjalnemu zatwierdzeniu przez Radę UE, będą miały charakter dobrowolny, dając rządom wybór między fizycznym przyjęciem migrantów a wsparciem finansowym lub logistycznym. Krytycy wskazują jednak na pewną dozę hipokryzji, zauważając, że UE wdraża środki, które sama wcześniej potępiała w innych systemach prawnych, deklarując jednocześnie niezłomne przywiązanie do praw podstawowych.

Głównym założeniem całego pakietu legislacyjnego jest uszczelnienie granic zewnętrznych oraz wprowadzenie bardziej rygorystycznej i elastycznej polityki powrotowej. Bruksela dąży do przyspieszenia procedur administracyjnych, co ma usprawnić zarządzanie kryzysowe w całej wspólnocie i zwiększyć przewidywalność procesów migracyjnych. Niemniej jednak, debata publiczna koncentruje się wokół pytania, czy Unia Europejska zdoła pogodzić twardy kurs w polityce bezpieczeństwa z międzynarodowymi zobowiązaniami dotyczącymi ochrony uchodźców. Państwa członkowskie mają teraz dwa lata na pełne dostosowanie swoich systemów prawnych i infrastruktury do nowych wymogów, co wyznacza ostateczny termin wdrożenia na czerwiec 2026 roku.

Wprowadzenie tych zmian oznacza nową erę w zarządzaniu migracją w Europie, gdzie priorytetem staje się efektywność procedur i kontrola przepływów ludności. Reforma ta jest postrzegana jako próba znalezienia kompromisu między państwami domagającymi się większej ochrony granic a tymi, które apelują o solidarny podział odpowiedzialności za osoby potrzebujące ochrony. Jednakże, dopóki te nowe mechanizmy nie zostaną w pełni przetestowane w praktyce, obawy o standardy humanitarne i rzetelność procesów azylowych pozostaną żywe w europejskim dyskursie politycznym.