Ý thực hiện cải cách thị trường điện năng nhằm hạ giá bán buôn cho doanh nghiệp và hộ gia đình

Chính phủ Ý đang thực hiện một bước đi quyết liệt nhằm phản đối chính sách năng lượng "xanh" đắt đỏ của Liên minh Châu Âu (EU). Thủ tướng Giorgia Meloni đã chính thức khởi động một lộ trình cải cách sâu rộng, với mục tiêu cốt lõi là bảo vệ các doanh nghiệp và hộ gia đình khỏi gánh nặng từ các hóa đơn tiền điện vốn đang bị đẩy lên cao do các loại thuế carbon đánh vào sản xuất.

Hiện nay, các nhà máy nhiệt điện khí tại Ý phải chi trả phí phát thải CO₂ theo hệ thống ETS của EU, sau đó chuyển toàn bộ chi phí này sang người tiêu dùng. Hệ quả tất yếu là giá điện tại Ý luôn nằm trong nhóm cao nhất châu Âu, ghi nhận ở mức 112,88 €/MWh vào ngày 18 tháng 2. Sắc lệnh mới được ban hành sẽ thực hiện cơ chế bù đắp chi phí cho các trạm phát điện chạy bằng khí đốt – nguồn năng lượng hiện chiếm tới 42% cơ cấu năng lượng của quốc gia – nhằm mục tiêu giảm giá bán buôn cho mọi đối tượng từ năm 2027.

Về các biện pháp hỗ trợ trực tiếp, chính phủ đã công bố khoản tiền thưởng một lần trị giá 90 euro dành cho các gia đình thuộc nhóm dễ bị tổn thương. Tổng ngân sách của gói cứu trợ này lên tới 3 tỷ euro trích từ doanh thu của hệ thống ETS, trong đó 1,6 tỷ euro được phân bổ cho các hộ gia đình và 1,4 tỷ euro dành để hỗ trợ khối doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các khoản bảo lãnh trị giá 250 triệu euro cũng được thiết lập để đảm bảo cho các hợp đồng cung cấp năng lượng giá rẻ dài hạn. Phản ứng từ thị trường diễn ra gần như ngay lập tức khi giá điện kỳ hạn một năm đã giảm mạnh 15% trong tháng 2.

Tầm quan trọng của cuộc cải cách này đối với nền kinh tế Ý là rất lớn, bởi khí đốt vẫn đóng vai trò là nền tảng của hệ thống năng lượng quốc gia. Đặc biệt, các nhà sản xuất thép thuộc hiệp hội Federacciai đang phải chịu đựng áp lực nặng nề từ chi phí năng lượng cao. Trong cuộc gặp với Thủ tướng Merz vào ngày 12 tháng 2, bà Meloni đã yêu cầu xem xét lại cơ chế định giá biên của EU, vốn đã bộc lộ nhiều lỗ hổng trong cuộc khủng hoảng năm 2022. Mặc dù các tập đoàn năng lượng lớn như Enel, Edison và ERG có thể sẽ mất đi một phần lợi nhuận siêu ngạch, nhưng đổi lại, toàn bộ ngành công nghiệp quốc gia sẽ có cơ hội phục hồi mạnh mẽ.

Tuy nhiên, lộ trình này vẫn tiềm ẩn những rủi ro nhất định khi EU có thể ngăn cản các biện pháp này với lý do vi phạm quy định về trợ cấp nhà nước. Dù vậy, Ủy ban Châu Âu trước đây đã từng phê duyệt các mô hình tương tự, mang lại hy vọng cho chính quyền Rome. Cuộc cải cách là nỗ lực nhằm cân bằng giữa quá trình "chuyển đổi xanh" và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, khi Ý muốn thu hẹp khoảng cách với chỉ số TTF và giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn khí đốt nhập khẩu. Trong khi các nhà sản xuất thép nhiệt liệt hoan nghênh, một số bộ phận trong ngành năng lượng vẫn bày tỏ sự lo ngại về khả năng gây "mất ổn định" thị trường.

Nhìn chung, chiến lược của Thủ tướng Meloni không chỉ đơn thuần là một biện pháp kinh tế ngắn hạn mà còn là một tuyên bố về định hướng năng lượng mới của Ý. Bằng cách can thiệp trực tiếp vào cấu trúc giá điện, Ý hy vọng sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, giúp các nhà máy duy trì hoạt động sản xuất và giảm bớt áp lực tài chính cho người dân trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng cao. Sự thành công của kế hoạch này sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng đàm phán của Ý với các cơ quan quản lý tại Brussels trong giai đoạn triển khai sắp tới.