Phụ nữ Bản địa Dẫn dắt Nỗ lực Bảo tồn Báo Tuyết tại Thung lũng Spiti

Một mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng đang được thiết lập tại vùng Spiti hẻo lánh của Ấn Độ, nơi phụ nữ địa phương đang đóng vai trò trung tâm trong việc bảo vệ loài báo tuyết, vốn được mệnh danh là “bóng ma của những ngọn núi”. Loài vật này giữ vai trò thiết yếu trong hệ sinh thái mong manh của dãy Himalaya, dù trước đây chúng thường bị xem là mối đe dọa đối với vật nuôi.

Gần một tá phụ nữ, tạo thành nhóm có tên gọi “Shenmo”, hiện đang hợp tác chặt chẽ với cơ quan lâm nghiệp Himachal Pradesh để theo dõi và giám sát các loài thú săn mồi này. Sự tham gia của họ là một phần của sáng kiến Shen, được đặt theo tên loài báo tuyết trong phương ngữ Tây Tạng Spitian, một chương trình bảo tồn do phụ nữ dẫn dắt. Các thành viên đã được tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật lắp đặt và bảo trì các bẫy camera, thiết bị quan trọng phục vụ cho các cuộc khảo sát quần thể. Những nỗ lực này hỗ trợ công tác giám sát đa dạng sinh học trong khuôn khổ Khu Dự trữ Sinh quyển Sa Mạc Lạnh mới được chỉ định.

Khu Dự trữ Sinh quyển Sa Mạc Lạnh, trải dài qua các cảnh quan khắc nghiệt của quận Lahaul–Spiti thuộc Himachal Pradesh, là một trong những hệ sinh thái lạnh và khô hạn nhất trong Mạng lưới Khu dự trữ Sinh quyển Thế giới của UNESCO, với độ cao dao động từ 3.300 đến 6.600 mét. Công việc giám sát đòi hỏi thể chất khắc nghiệt, thường xuyên phải đi bộ đường dài lên đến độ cao trên 4.267 mét trong những tháng mùa đông để kiểm tra các điểm đặt camera. Điều này thể hiện sự dẻo dai của họ khi làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, tương tự những thách thức mà các nhà thám hiểm phải đối mặt.

Những người phụ nữ này đang tiếp thu các kỹ năng phân tích hình ảnh thu thập được thông qua phần mềm chuyên dụng, qua đó chuyển đổi vai trò từ thành viên cộng đồng sang các chuyên gia bảo tồn. Sáng kiến Shen, được thí điểm tại làng Kibber vào năm 2013, đã khuyến khích sự tham gia của phụ nữ vào đối thoại bảo tồn và nâng cao vai trò của họ trong hành động bảo vệ môi trường. Ban đầu, động lực chính của họ là thu nhập theo mùa, nhưng hiện tại, họ đã bày tỏ cam kết sâu sắc đối với việc bảo vệ loài vật mà trước đây họ từng e ngại. Một nghiên cứu trước đây từng chỉ ra rằng thái độ của phụ nữ đối với thú săn mồi hoang dã có thể kém tích cực hơn nam giới, một phần vì họ chịu ảnh hưởng lớn hơn khi báo tuyết hoặc sói tấn công gia súc, dẫn đến tăng giờ làm và căng thẳng.

Khu vực sinh sống của loài báo tuyết, bao gồm cả thung lũng Spiti, là một phần của Khu Dự trữ Sinh quyển Sa Mạc Lạnh, nơi trú ngụ của khoảng 12.000 dân cư sống trong các ngôi làng rải rác, chủ yếu duy trì các hoạt động chăn nuôi du mục truyền thống và trồng lúa mạch cùng đậu. Ngoài báo tuyết (Panthera uncia), hệ động vật phong phú của khu vực còn bao gồm Dê rừng Himalaya (Capra sibirica), Cừu xanh (Pseudois nayaur), Sói Himalaya (Canis lupus chanco) và Đại bàng vàng (Aquila chrysaetos daphanea). Việc phụ nữ tham gia trực tiếp vào công tác bảo tồn đã tạo ra kết quả đáng chú ý, với hơn 20% tổng số phụ nữ trưởng thành trong các cộng đồng mục tiêu tham gia vào chương trình Shen.

Sự chuyển đổi này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn củng cố vai trò của họ như những người quản lý môi trường tích cực, góp phần vào sự hài hòa giữa con người và hành tinh thông qua quản lý dựa vào cộng đồng. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc thay đổi nhận thức, khi mà trong nhiều thế hệ, loài vật này từng bị xem là mối đe dọa đối với sinh kế của người dân địa phương.