Khoa Học Định Lượng Cảm Xúc Tích Cực Ở Động Vật, Bao Gồm Cá Heo

Cộng đồng khoa học đang dịch chuyển theo hướng định lượng các cảm xúc tích cực, hay còn gọi là "cảm xúc tích cực" (positive affect), ở động vật, vượt qua những do dự trước đây về việc nhân cách hóa. Một dự án đa trường đại học, được đặt tên thân mật là "máy đo niềm vui" (joy-o-meter), đang nỗ lực tìm kiếm các dấu hiệu có thể đo lường được của khoái cảm mãnh liệt trên nhiều loài khác nhau. Nỗ lực nghiên cứu này hiện bao gồm cả các nghiên cứu chuyên sâu về cá heo, được xây dựng dựa trên các công trình trước đó với loài linh trưởng và vẹt, nhằm thiết lập các tiêu chuẩn khách quan cho hạnh phúc ở động vật.

Sự quan tâm đến cảm xúc động vật đã gia tăng đáng kể trong những thập kỷ gần đây, được chứng minh bằng sự xuất hiện của lĩnh vực Khoa học Thần kinh Cảm xúc (Affective Neuroscience). Tuy nhiên, việc đo lường niềm vui vẫn khó khăn hơn nhiều so với việc xác định các phản ứng tiêu cực như sợ hãi, vốn có các dấu hiệu sinh lý rõ ràng hơn. Nghiên cứu về loài vẹt kea thông minh ở New Zealand cho thấy các âm thanh và hành vi cụ thể có liên quan đến các phần thưởng như bơ đậu phộng; ví dụ, vẹt kea thể hiện những "tiếng kêu ríu rít" vui tươi, có tính lây lan, có thể kích hoạt hành vi "nhảy múa" ở những con khác.

Để có được sự phân biệt khách quan giữa niềm vui và căng thẳng, các nhà nghiên cứu đang phân tích các hormone từ mẫu vật thu thập được. Một nghiên cứu năm 2020 về cá heo đã minh họa giá trị của "máy đo niềm vui" trong việc giám sát phúc lợi của động vật nuôi nhốt, khi các nhà nghiên cứu cung cấp các vật phẩm mới lạ như máy tạo bong bóng hoặc thùng được phủ cỏ nhân tạo. Các nhà khoa học cũng đang xem xét các dấu hiệu hành vi và sinh lý khác, bao gồm nhịp tim và sự biến thiên của nó, cũng như hệ thống miễn dịch, để đánh giá chính xác hơn các trạng thái cảm xúc.

Mục tiêu của dự án "máy đo niềm vui" là thiết lập một bộ các hành vi hạnh phúc ở động vật có thể được biểu thị dưới dạng các chỉ số đo lường, bao gồm các dấu hiệu hành vi, âm thanh phát ra, các bài kiểm tra lạc quan và các dấu hiệu sinh học. Đối với cá heo, các nhà nghiên cứu đang xem xét các tín hiệu âm thanh, chẳng hạn như "tiếng kêu chiến thắng" mà chúng phát ra khi bắt được cá hoặc nhận phần thưởng, điều này có thể phản ánh sự giải phóng dopamine. Trong khi đó, các nhà nghiên cứu vẹt kea, được Quỹ Templeton tài trợ nghiên cứu từ năm 2024, đang theo dõi nhiệt độ cơ thể, hormone và âm thanh phát ra để tách biệt niềm vui thực sự khỏi căng thẳng.

Việc khẳng định một con vật đang trải qua niềm vui gần với sự nhân cách hóa hơn, điều mà cộng đồng khoa học đã e dè trong nhiều thập kỷ, nhưng một sự thay đổi đang diễn ra, được thúc đẩy bởi sự công nhận ngày càng tăng rằng phúc lợi động vật tốt là việc thúc đẩy các trải nghiệm tích cực. Những phát triển này mở ra cánh cửa cho sự hiểu biết sâu sắc hơn về những gì động vật cần cho một cuộc sống tốt đẹp, vượt ra ngoài các tiêu chuẩn phúc lợi vật chất đơn thuần. Việc đạt được một bộ tiêu chí được xác thực cho hạnh phúc động vật vẫn còn là một chặng đường dài, nhưng những bước tiến này đang định hình một hướng đi mới trong khoa học phúc lợi động vật.