Chuyển dịch Giáo dục: Đặt Phúc lợi Học sinh làm Nền tảng Nhận thức Cốt lõi

Cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần học đường ngày càng gia tăng, được thúc đẩy bởi các mô hình giáo dục nặng về thành tích và sự kết nối kỹ thuật số quá mức, đang buộc các hệ thống giáo dục phải có sự thay đổi chiến lược. Dự kiến đến năm 2026, việc ưu tiên phúc lợi học sinh sẽ trở thành cơ sở hạ tầng nhận thức cốt lõi cho việc học tập sâu sắc và bền vững. Các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu và căng thẳng mãn tính đang ảnh hưởng đến người học ở mọi cấp độ, dẫn đến việc các cơ sở giáo dục phải mở rộng các dịch vụ hỗ trợ một cách cấp thiết.

Theo báo cáo điều tra sức khỏe tâm thần vị thành niên Việt Nam (V-NAMHS), 21,7% thanh thiếu niên nước này đã gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần trong 12 tháng qua, với các vấn đề phổ biến nhất là lo lắng (18,6%) và trầm cảm (4,3%). Các tổ chức quốc tế đã nhận diện rõ ràng tầm quan trọng của trạng thái tâm lý đối với quá trình tiếp thu kiến thức. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) nhấn mạnh rằng phúc lợi tâm lý là điều kiện cần thiết để học tập, chứ không chỉ là yếu tố phụ trợ. Song hành với quan điểm đó, Sáng kiến La bàn Học tập 2030 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đề xuất đặt khái niệm phúc lợi học sinh làm trung tâm của giáo dục, nhằm định nghĩa lại các thước đo thành công vượt ra ngoài kết quả học tập đơn thuần.

Sự dịch chuyển này phản ánh nhận thức rằng một môi trường học đường hỗ trợ, bao gồm cả an toàn và mức độ gắn kết, có tác động trực tiếp đến sức khỏe tâm thần của vị thành niên. Căng thẳng kéo dài được chứng minh là có khả năng can thiệp tiêu cực vào các chức năng nhận thức cốt lõi, bao gồm trí nhớ làm việc và khả năng tập trung, từ đó làm suy yếu năng lực học tập lâu dài của cá nhân. Các nghiên cứu, điển hình là phân tích tổng hợp về Học tập Xã hội-Cảm xúc (SEL) của Durlak và cộng sự, đã xác nhận rằng việc tích hợp các kỹ năng SEL không chỉ cải thiện đáng kể thành tích học tập mà còn nâng cao các năng lực xã hội và cảm xúc. Phân tích tổng hợp của Durlak et al. trên 213 chương trình SEL phổ thông đã ghi nhận mức tăng 11 điểm phần trăm về thành tích học tập so với nhóm đối chứng.

Các phương pháp tiếp cận tiên tiến, tiêu biểu là các chương trình phúc lợi toàn trường được áp dụng tại các quốc gia Bắc Âu, đang tích hợp việc giảng dạy, hỗ trợ tâm lý và giáo dục SEL một cách toàn diện. Sự chuyển đổi này đòi hỏi một mô hình quản trị lấy con người làm trung tâm, nơi mà phúc lợi là kim chỉ nam cho mọi lựa chọn về phương pháp giảng dạy. Điều này cũng bao gồm việc công nhận rằng phúc lợi của giáo viên là một yếu tố bảo vệ quan trọng đối với học sinh. Áp lực học tập từ cha mẹ, giáo viên và bạn bè, liên quan đến chương trình học nặng và yêu cầu thi cử, là một tác nhân gây căng thẳng tâm lý đáng kể ở lứa tuổi vị thành niên.

Việc chăm sóc sức khỏe tâm lý xã hội (MHPSS) tại môi trường học đường cho phép những học sinh có nhu cầu tiếp cận sự hỗ trợ tương đối dễ dàng, không phụ thuộc vào việc cha mẹ đưa đến phòng khám. Theo PGS.TS Đỗ Tất Thiên từ Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, việc xây dựng một hệ thống hỗ trợ toàn diện, nhấn mạnh vào sàng lọc, phòng ngừa và hỗ trợ kịp thời, là yêu cầu cấp thiết cho sự phát triển xã hội bền vững. Sự thay đổi này không chỉ là bổ sung dịch vụ mà là tái cấu trúc nhận thức về vai trò của nhà trường trong việc nuôi dưỡng năng lực nhận thức thông qua việc bảo vệ sức khỏe tinh thần.