Welzijn als Cognitieve Basis: Onderwijs moet Prioriteit Verschuiven Gezien Mentale Gezondheidscrisis

De escalerende mentale gezondheidscrisis onder studenten, gevoed door een sterke prestatiecultuur en de alomtegenwoordigheid van digitale connectiviteit, vereist een strategische heroriëntatie binnen het onderwijs. Tegen het jaar 2026 moet de prioriteit verschuiven naar het verankeren van het welzijn van de leerling als de fundamentele cognitieve infrastructuur voor diepgaand en duurzaam leren. Mentale uitdagingen zoals chronische stress en angst beïnvloeden leerlingen op alle onderwijsniveaus in toenemende mate, wat leidt tot een uitbreiding van de ondersteuningsdiensten door onderwijsinstellingen.

Internationale organisaties onderstrepen het belang van deze verschuiving. Zo stelt UNESCO dat psychologisch welzijn een essentiële voorwaarde is voor effectief leren, en niet louter een secundaire overweging. Bovendien introduceert het OECD Learning Compass 2030 het concept van student well-being als centraal uitgangspunt, waarmee de meetlat voor succes verder reikt dan uitsluitend academische prestaties. Dit kader benadrukt de noodzaak voor studenten om zich te leren oriënteren in onbekende contexten, in plaats van alleen vaste instructies te volgen.

De negatieve impact van aanhoudende stress op cruciale cognitieve functies, zoals concentratie en het werkgeheugen, is onomstotelijk vastgesteld, wat de langetermijncapaciteit voor kennisassimilatie ondermijnt. Onderzoek, waaronder een meta-analyse van Durlak et al. naar Sociale-Emotioneel Leren (SEL), toont aan dat de integratie van SEL-vaardigheden niet alleen de academische resultaten verbetert, maar ook de sociaal-emotionele competenties van leerlingen significant bevordert. Deelnemers aan SEL-programma's lieten een verbetering zien in sociale en emotionele vaardigheden, houding en gedrag, wat zich vertaalde in een winst van elf percentielpunten in prestaties vergeleken met controlegroepen.

Progressieve onderwijssystemen, zoals de whole-school well-being programma's die men observeert in de Scandinavische landen, integreren onderwijsinzichten met psychologische ondersteuning en SEL-educatie. De Onderwijsraad in Nederland signaleert dat de huidige benadering van welzijn te veel focust op individuele diagnostiek en zorg, waardoor het onderwijs wordt overvraagd en de eigen collectieve bijdrage aan welzijn onderbenut blijft. De raad pleit voor een breder perspectief waarbij welzijn een opbrengst van onderwijs is, en niet louter een voorwaarde om deel te nemen.

Deze transformatie vereist een bestuurlijke inrichting die mensgericht is, waarbij didactische beslissingen worden geleid door het welzijnsperspectief. Hierbij wordt erkend dat het welzijn van de docent zelf een essentiële beschermende factor is voor de leerlingen in de klas. Bovendien benadrukt de Onderwijsraad dat onderwijs mogelijkheden biedt voor zingeving en een beschermende rol kan spelen tegen maatschappelijke druk, zoals de prestatiedruk en bestaansonzekerheid die veel jongeren ervaren. De coalitiepartijen in Nederland hebben aangekondigd structureel 1,5 miljard euro te willen investeren in onderwijs, wat indirect de omstandigheden voor zowel studenten als docenten kan beïnvloeden.