Dobrostan Ucznia Kluczowy dla Trwałej Nauki: Nowa Perspektywa w Edukacji

W obliczu narastających problemów ze zdrowiem psychicznym młodzieży, które są obserwowane do roku 2026, systemy edukacyjne stoją przed koniecznością strategicznej reorientacji. Dotychczasowe modele koncentrujące się wyłącznie na wynikach akademickich i stałej cyfrowej łączności przyczyniają się do wzrostu niepokoju i chronicznego napięcia wśród uczniów na wszystkich poziomach nauczania. W konsekwencji, instytucje edukacyjne poszerzają zakres oferowanego wsparcia psychologicznego, uznając dobrostan psychiczny za warunek wstępny, a nie dodatek do efektywnego procesu dydaktycznego.

Międzynarodowe agendy, w tym UNESCO, konsekwentnie podkreślają, że kondycja psychologiczna ucznia stanowi warunek umożliwiający naukę, a nie czynnik drugorzędny. Podobne stanowisko prezentuje Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w swojej wizji Learning Compass 2030, która postuluje umieszczenie dobrostanu ucznia w centrum edukacji, co wymaga redefinicji kryteriów sukcesu poza tradycyjne mierniki osiągnięć. Dane PISA wskazują na niepokojące spadki podstawowych umiejętności uczniów, co koreluje z pogorszeniem ich stanu psychicznego i rosnącą skalą nękania. Chroniczny stres, prowadzący do przewlekłego podwyższenia poziomu kortyzolu, ma udowodniony negatywny wpływ na kluczowe funkcje poznawcze, takie jak pamięć robocza i zdolność koncentracji, co bezpośrednio podważa długoterminową efektywność przyswajania wiedzy.

Konsekwencje fizjologiczne przewlekłego stresu mogą obejmować zmniejszenie objętości hipokampu, struktury kluczowej dla procesów pamięciowych i orientacji przestrzennej. Prowadzi to do zmniejszenia wydajności pamięci krótkotrwałej i długotrwałej oraz trudności w rozwiązywaniu problemów, co obniża ogólną wydajność umysłową. W kontekście polskim, w 2024 roku odnotowano 124 zgony samobójcze wśród młodzieży w wieku 13–18 lat, co skłania Ministerstwo Edukacji Narodowej do współpracy z Ministerstwem Zdrowia nad włączeniem zdrowia psychicznego do edukacji szkolnej, z naciskiem na procedury kryzysowe i zwiększenie liczby psychologów. Globalnie, UNICEF szacuje, że 13% nastolatków żyje z diagnozowalnymi zaburzeniami psychicznymi, co stanowi systemowe wyzwanie.

Progresywne modele edukacyjne, czerpiące inspirację z rozwiązań nordyckich, integrują nauczanie, wsparcie psychologiczne oraz edukację w zakresie umiejętności społeczno-emocjonalnych (SEL) w spójne programy całoszkolne. Przykładem jest norweski program Hverdagsglede Skole, realizowany we współpracy Norweskiego Instytutu Zdrowia Publicznego z Uniwersytetem w Oslo, który koncentruje się na budowaniu odporności psychicznej poprzez pięć nawyków, w tym tworzenie relacji i uważność. Ponadto, projekt „Dobrostan w szkole”, realizowany przez Fundację Understanding z partnerem islandzkim Art of Living Iceland przy wsparciu Funduszy EOG w kwocie 171 895,00 EUR, miał na celu pilotażowe wdrożenie narzędzi odporności psychicznej wśród co najmniej 110 nauczycieli. Badania meta-analityczne, takie jak te przeprowadzone przez Durlaka i współpracowników nad SEL, potwierdzają, że włączenie umiejętności społeczno-emocjonalnych do programu nauczania skutkuje poprawą wyników akademickich równolegle z rozwojem kompetencji emocjonalnych.

Transformacja ta wymaga ustanowienia zarządzania skoncentrowanego na człowieku, gdzie decyzje dydaktyczne są kształtowane przez pryzmat dobrostanu, co obejmuje również uznanie dobrostanu kadry pedagogicznej za istotny czynnik ochronny dla uczniów. W Unii Europejskiej, gdzie dane WHO wskazują na gorszy stan zdrowia psychicznego nastolatków niż w poprzednich pokoleniach, dbałość o dobrostan uczniów i nauczycieli jest uznawana za fundament europejskiego obszaru edukacji.