Chuyển đổi Giáo dục: Trọng tâm Phát triển Toàn diện Con người đến Năm 2026

Bối cảnh giáo dục toàn cầu đang chứng kiến sự dịch chuyển sâu sắc hướng tới mô hình phát triển toàn diện con người, một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư và toàn cầu hóa. Đến năm 2026, trọng tâm này không còn giới hạn ở việc tiếp thu kiến thức sách vở và các bài kiểm tra đơn thuần. Bản chất cốt lõi của giáo dục là quá trình hiện thực hóa tiềm năng con người, nuôi dưỡng cả trí tuệ và tâm hồn, đòi hỏi cơ sở giáo dục phải là không gian kiến tạo nhân cách và vun bồi các giá trị đạo đức, khơi dậy sự tò mò và ý thức nhân văn.

Trong thế giới mà Trí tuệ Nhân tạo (AI) đang tăng tốc, thách thức thực sự không nằm ở sự thiếu hụt dữ liệu, mà là khả năng làm chủ Trí tuệ Cảm xúc (EQ) và nghệ thuật quản lý các mối quan hệ xã hội. Các hệ thống giáo dục trên thế giới, đặc biệt sau những cập nhật quan trọng trong giai đoạn 2025-2026, đang tích hợp các khía cạnh Học tập Cảm xúc Xã hội (SEL) như một điều kiện tiên quyết cho việc học tập hàn lâm. Nghiên cứu gần đây cho thấy chỉ số EQ có thể quyết định tới 80% thành công và hạnh phúc của một cá nhân, trong khi IQ chỉ chiếm 20%, lý giải cho khoảng trống phát triển cảm xúc và xã hội tại các cấp học cơ bản.

Triết lý của nhà tư tưởng John Dewey (1859-1952), người được xem là cha đẻ của trào lưu tân giáo dục và chủ nghĩa thực dụng, vẫn giữ nguyên tính thời sự khi ông nhấn mạnh: “Giáo dục không phải là sự chuẩn bị cho cuộc sống; giáo dục chính là cuộc sống”. Các mô hình giáo dục tiên tiến hiện nay, theo nghiên cứu năm 2026, đa số đều đặt trí tuệ cảm xúc làm thành phần nền tảng. Tổ chức Hợp tác về Học thuật và Học tập Cảm xúc Xã hội (CASEL), thành lập năm 1994, đã chính thức công nhận và phát triển khung tích hợp các kỹ năng cảm xúc cần thiết.

Việc áp dụng phương pháp SEL, với các năng lực cốt lõi như Tự nhận thức, Quản lý bản thân, Nhận thức xã hội, Xây dựng mối quan hệ và Ra quyết định có trách nhiệm, đã được chứng minh là làm giảm đáng kể tỷ lệ bắt nạt học đường và gia tăng khả năng đồng cảm. Chuyên gia Vũ Kiều Oanh từ Tập đoàn Giáo dục EQuest nhấn mạnh chương trình này không chỉ điều tiết cảm xúc cho học sinh mà còn đào tạo kỹ năng tương tác tích cực cho phụ huynh và giáo viên, tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện. Hàng trăm nghiên cứu ghi nhận SEL giúp cải thiện thành tích học tập từ 6-11% và tăng cường các hành vi hướng tới xã hội.

Sự chuyển dịch trọng tâm này phù hợp với định hướng chiến lược phát triển quốc gia, như Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đề cập, đặt giáo dục vào vị trí trung tâm với mục tiêu lấy con người làm trung tâm. Mục tiêu này nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển nguồn nhân lực toàn diện, thích ứng với bối cảnh kinh tế - xã hội thay đổi nhanh chóng, tạo nền tảng để Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.