Edukacja po 2026: Przesunięcie Akcentu na Rozwój Osobowości i Kompetencje Społeczno-Emocjonalne

Rok 2026 wyznacza punkt zwrotny w systemach edukacyjnych, gdzie następuje zmiana akcentu z biernego gromadzenia wiedzy, weryfikowanego testami, na głębokie uczenie się i holistyczny rozwój jednostki. Ta ewolucja stanowi odpowiedź na dynamiczne zmiany cywilizacyjne, w tym przyspieszenie rozwoju sztucznej inteligencji, co sprawia, że deficyt informacji ustępuje miejsca zapotrzebowaniu na opanowanie kompetencji miękkich. Wiodące modele pedagogiczne, szczególnie po aktualizacjach podstaw programowych w Polsce na lata 2026/2027, zaczynają traktować umiejętności społeczno-emocjonalne (SEL) jako warunek wstępny dla efektywnej nauki akademickiej, budując tym samym bezpieczne podłoże emocjonalne dla nabywania nowych zdolności.

Istota edukacji, zgodnie z myślą filozofa Johna Deweya, wykracza poza proste przekazywanie danych; jest to proces aktualizacji ludzkiego potencjału, obejmujący integralny rozwój umysłu i serca. Dewey ujął to stwierdzeniem: „Edukacja nie jest przygotowaniem do życia; edukacja jest życiem samym”. W kontekście współczesnych wyzwań społecznych i zawodowych, które wymagają elastyczności, idee Deweya, kładące nacisk na doświadczenie i uczenie się przez działanie, zyskują na znaczeniu, sugerując, że nauka musi być aktywnym procesem interakcji ze światem.

Badania z 2026 roku potwierdzają, że czołowe paradygmaty edukacyjne integrują inteligencję emocjonalną jako kluczowy element procesu kształcenia. Wskazuje się, że uczniowie o wysokim poziomie wykształcenia często napotykają trudności w zarządzaniu presją życiową lub budowaniu zdrowych relacji, co jest dowodem na istnienie luki w rozwoju emocjonalnym i społecznym kultywowanym we wczesnej edukacji. Badania międzynarodowe sugerują, że umiejętności niepoznawcze, takie jak determinacja i samoregulacja, są równie ważne, a ich wpływ na wyniki akademickie rośnie z wiekiem, niemal podwajając się między 7. a 16. rokiem życia.

Ta transformacja wymaga od instytucji edukacyjnych fundamentalnej zmiany podejścia: od dystrybutora faktów do aktywnego budowania ludzkiej osobowości i wartości, pielęgnowania ciekawości oraz kształtowania empatii. Wprowadzenie podejścia emocjonalnego i społecznego ma bezpośrednie przełożenie na atmosferę w placówkach, przyczyniając się do redukcji zjawisk takich jak nękanie rówieśnicze i wzmacniając zdolność do wzajemnego zrozumienia. W kontekście reformy edukacji zaplanowanej na 2026 rok, Ministerstwo Edukacji Narodowej, kierowane przez Barbarę Nowacką, zapowiedziało koncentrację na nauce praktycznej, rozwijaniu sprawczości oraz kompetencjach komunikacyjnych, co jest zbieżne z tym nowym kierunkiem.

Środowisko szkolne, w którym uczniowie spędzają znaczną część życia, ma kluczowy wpływ na kształtowanie psychiki i kompetencji społecznych, w tym inteligencji emocjonalnej, niezbędnej dla funkcjonowania w społeczeństwie postrzeganym jako „płynna nowoczesność”. Dlatego też, w ramach reformy, planowane jest wprowadzenie nowych, praktycznych przedmiotów, takich jak edukacja obywatelska i zdrowotna, oraz położenie większego nacisku na ocenę opisową i informację zwrotną, co ma wspierać dobrostan uczniów. Ostateczne wyzwanie dotyczy gotowości na ten przeskok od „przekazywania wiedzy” do „budowania człowieka” w pełnym wymiarze.