AB ve İsviçre Arasında Tarihi Adım: Bilaterals III Pazara Erişim Paketi İmzalandı

2 Mart 2026 Pazartesi günü Brüksel'de gerçekleştirilen üst düzey törenle, Avrupa Birliği ve İsviçre Konfederasyonu, "İkili Anlaşmalar III" (Bilaterals III) adını taşıyan kapsamlı bir iş birliği paketine imza attı. Bu stratejik adım, iki taraf arasındaki ekonomik ilişkileri çağdaş standartlara taşımayı ve İsviçre'nin Avrupa iç pazarına çeşitli kritik sektörlerde kesintisiz erişimini sağlayacak modern bir mekanizma oluşturmayı hedefliyor.

2024 yılının Mart ayı ortasında başlayan ve aynı yılın Aralık ayında başarıyla tamamlanan müzakere süreci, daha önce yürürlükte olan 120'den fazla ikili belgenin yerini alacak yeni bir yasal temel oluşturdu. Bu yeni çerçevenin en önemli kurumsal şartı, İsviçre'nin AB ile entegre olduğu alanlarda kendi mevzuatını Avrupa Birliği'nin gelişen normlarıyla dinamik bir şekilde uyumlu hale getirme zorunluluğudur.

Anlaşmanın bir diğer can alıcı noktası, Brüksel'in temel talepleri arasında yer alan Avrupa Adalet Divanı'nın (ECJ) yetkisidir. Tek pazar kurallarının yorumlanmasında nihai ve bağlayıcı otorite olarak Avrupa Adalet Divanı'nın kabul edilmesi, ilişkilerin hukuki zeminini sağlamlaştırmaktadır. Bu paket, İsviçre'nin AB tek pazarına erişimini üç yeni ve hayati alanda daha genişletmektedir.

Elektrik enerjisi sektörü, bu genişlemenin ilk ayağını oluşturuyor. Yapılan anlaşma ile tarafların elektrik şebekeleri birbirine entegre edilerek arz güvenliği garanti altına alınırken, İsviçre'nin AB enerji piyasasına tam katılımı sağlanıyor. Bu süreçte İsviçreli hanehalkları için serbest piyasa ile sabit tarifeler arasında seçim yapma özgürlüğü korunmaya devam edecektir.

Gıda güvenliği ve sağlık alanlarında da önemli adımlar atıldı. Gıda güvenliği konusunda oluşturulan ortak standartlar sayesinde tarım ürünlerinin sınır ötesi ticareti büyük ölçüde kolaylaştırılacak. Sağlık alanında ise İsviçre, Avrupa'nın hızlı uyarı sistemlerine ve ECDC gibi sınır ötesi sağlık tehditleriyle mücadele eden kurumsal yapılara doğrudan erişim imkanı bulacak.

Müzakerelerin en çetin geçtiği kurumsal reformlar başlığında taraflar üç ana sütun üzerinde mutabık kaldı. İsviçre, tek pazar sektörlerini ilgilendiren yeni AB yasalarını zamanında iç hukukuna uyarlamayı taahhüt etti. Olası uyuşmazlıkların çözümü için ise tarafsız bir tahkim mekanizması kurulması kararlaştırıldı.

Rekabetin korunması amacıyla İsviçre; havacılık, kara taşımacılığı ve enerji sektörlerindeki devlet sübvansiyonlarını denetlemek üzere bağımsız bir denetim organı tesis edecek. Bu yapı, Avrupa pazarında şeffaflığı ve adil rekabet koşullarını sağlamak için kritik bir rol üstlenecek. Eğer taraflar arasında hukuki bir yorum farkı oluşursa, son sözü Avrupa Adalet Divanı söyleyecek.

Sosyal politikalar ve serbest dolaşım konularında da denge gözetildi. AB, İsviçre sendikaları için vazgeçilmez olan ve düşük ücretli işçi çalıştırılmasını önleyen "eşlik eden önlemleri" (flanking measures) resmen tanıdı. Bu durum, İsviçre iş gücü piyasasının korunması açısından büyük bir kazanım olarak değerlendiriliyor.

Göçmenlik düzenlemeleri kapsamında İsviçre, suç işleyen yabancıları sınır dışı etme ve çalışmayan göçmenlerin sosyal yardımlara erişimini ilk yıllarda kısıtlama hakkını saklı tutuyor. Ayrıca, göç sayısında ani ve öngörülemez bir artış yaşanması durumunda devreye sokulabilecek bir "koruma maddesi" de anlaşma metnine dahil edildi.

Eğitim ve akademik iş birliği alanında İsviçre, devlet üniversitelerinde eğitim gören AB vatandaşı öğrencilerin harç ücretlerini yerel öğrenci tarifeleriyle eşitlemeyi kabul etti. Bu adım, akademik hareketliliği ve iki bölge arasındaki kültürel bağları güçlendirmeyi amaçlıyor.

Finansal yükümlülükler çerçevesinde İsviçre, Avrupa'nın az gelişmiş bölgelerinin kalkınması için AB Uyum Fonu'na (Cohesion Fund) 2030 yılından itibaren yıllık yaklaşık 350 milyon frank tutarında düzenli ödeme yapacak. Bu mali katkı, İsviçre'nin Avrupa ailesinin bir parçası olarak sorumluluk üstlendiğinin bir göstergesi olarak kabul ediliyor.

Bu anlaşmayla birlikte İsviçre, bilimsel araştırmalar için hayati önem taşıyan Horizon Europe ve öğrenci değişim programı Erasmus+ gibi temel Avrupa programlarına tam üye statüsüyle geri dönüyor. Bu durum, İsviçreli bilim insanları ve öğrenciler için Avrupa'nın kapılarını yeniden sonuna kadar açıyor.

İmza törenine rağmen süreç henüz nihayete ermiş değil. İsviçre hükümeti, hazırlanan belgeleri Mart 2026 tarihinde görüşülmek üzere parlamentoya sunacak. Ardından, konunun muhtemelen 2027 yılında ülke genelinde bir referanduma götürülmesi planlanıyor. Muhalefet kanadı anlaşmayı şimdiden eleştirse de, hükümet bu paketin ülkenin geleceği için elzem olduğunu savunuyor.

Sonuç olarak bu paket, İsviçre seçmeninin 1992 yılında Avrupa Ekonomik Alanı üyeliğini reddetmesinden bu yana geçen süreçteki en önemli diplomatik gelişmedir. Avrupa Adalet Divanı'nın yetkisinin tanınması AB'ye gerekli yasal güvenceleri sunarken, İsviçre de Avrupa'nın en kritik pazarlarına ve programlarına erişimini uzun vadeli olarak garanti altına almaktadır.