Zeytin Tohumları, İklim Değişikliğine Karşı Küresel Kasaya Teslim Edildi

Küresel tarımsal koruma kapsamında önemli bir adım atılarak, zeytin örnekleri resmen Svalbard Küresel Tohum Kasası'na teslim edildi. Bu emanet süreci, özellikle Avrupa H2020 GEN4OLIVE projesi konsorsiyumu tarafından koordine edildi ve bu konsorsiyuma Córdoba Üniversitesi liderlik etti. Bu eylem, binlerce yıldır seçilmiş zeytin çeşitlerinin genetik çeşitliliğini güvence altına alarak, gelecekteki nesiller için hayati bir emniyet tedbiri oluşturmaktadır. İklim değişikliği, zararlı ve hastalıkların yayılması gibi artan baskılarla karşı karşıya kalan zeytin türü için bu koruma, genetik kaybı tehdidine karşı pratik bir güvence niteliği taşımaktadır.

GEN4OLIVE projesi çerçevesinde, hem kültüre alınmış 50 temel zeytin çeşidi hem de yabani türlere ait örnekler kasaya yerleştirildi. Konsorsiyum, zeytin yetiştiriciliğinde öne çıkan beş ülkenin uluslararası Gen Bankaları da dahil olmak üzere yedi farklı ülkeden on altı ortağı bir araya getiren geniş ve çok disiplinli bir yapıya sahiptir. Bu kurumlar arasında Granada Üniversitesi, İspanyol Ulusal Araştırma Konseyi ve Tarımsal ve Gıda Araştırma ve Teknoloji Ulusal Enstitüsü gibi kuruluşlar bulunmaktadır; bu da projenin bilimsel derinliğini göstermektedir. Bu çeşitlerin korunması, araştırmacıların ve bitki ıslahçılarının, iklim değişikliğinin getirdiği zorluklara karşı daha dayanıklı yeni varyeteler geliştirmeleri için gerekli olan ham maddeyi güvence altına almaktadır.

Svalbard Küresel Tohum Kasası, Norveç'in kutup dairesinin 1300 kilometre ötesindeki Spitsbergen adasında, permafrost içinde yer alan dünyanın en büyük ve en güvenli tohum depolama tesisi olarak işlev görmektedir. Tesis, Norveç hükümeti, Küresel Ürün Çeşitliliği Tröstü (Crop Trust) ve İskandinav Genetik Kaynak Merkezi (NordGen) arasındaki üçlü bir anlaşma ile yönetilmekte ve tohumları, felaketlere karşı koruma sağlamak amacıyla -18°C'de muhafaza etmektedir. Bu depolama sıcaklığı, tohumların metabolik aktivitesini düşürerek uzun süre canlı kalmalarını sağlarken, elektrik kesintisi durumunda dahi kalın kaya ve permafrost doğal soğutma sağlayarak güvenliği sürdürmektedir.

Kasaya yatırılan tohumlar, emanet edenlerin mülkiyeti olarak kalmaya devam etmekte ve depolama hizmeti için herhangi bir ücret talep edilmemektedir. Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) İcra Direktörü Jaime Lillo'nun da belirttiği gibi, bu eylem binlerce yıllık çeşitliliğin pratik bir korunmasıdır. Akdeniz'de artan sıcaklıklar ve kuraklık, zeytin verimini olumsuz etkilerken, Türkiye gibi önemli üretici ülkelerde dahi zeytinciliğe uygun alanların kuzeye ve yüksek rakımlara kayması beklenmektedir. Bu bağlamda, GEN4OLIVE gibi projeler, su kıtlığı ve UV radyasyonu gibi çevresel streslere karşı direnci inceleyerek, geleceğin iklim koşullarına adapte olabilecek yeni çeşitlerin geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.

Kasa, potansiyel olarak 4,5 milyon ürün çeşidini depolama kapasitesine sahip olup, şu an itibarıyla 1,3 milyondan fazla tohum çeşidini barındırmaktadır. Zeytin örneklerinin kasaya girişi, küresel çapta devam eden ve savaş, mali zorluklar veya doğal afetler gibi öngörülemeyen krizlere karşı yedekleme sağlayan bir çabanın parçasıdır. Bu tür koruma mekanizmaları, tarım sektörünün gelecekteki zorluklara karşı hazırlıklı olmasını sağlamak amacıyla, dünya çapındaki gen bankalarının koleksiyonlarının bir yedeği olarak hizmet vermektedir.