Araştırma: Hızlı Moda Sektöründe Atık Üretiminde Hangi Oyuncular Lider?

Otuz tekstil geri dönüşüm merkezinde yürütülen yeni bir saha araştırması, sektördeki atık akışına dair çarpıcı veriler ortaya koydu. Analizler, yeniden kullanıma uygun bulunmayan tekstil ürünlerinin %49'unun Zara ve H&M gibi köklü hızlı moda perakende zincirlerinden kaynaklandığını gösteriyor. İkinci el piyasası analizleri de eski oyuncuların hakimiyetini doğrular nitelikte. Örneğin, popüler bir yeniden satış platformunda 61,8 milyon Zara ve 59,7 milyon H&M ürünü listelenirken, Shein markalı ürünlerin sayısı 21,8 milyonda kalıyor. Yeniden satış platformlarındaki bu devasa hacim, tüketicilerin bu ürünleri muazzam miktarlarda satın aldığını ve daha da önemlisi, ürünlerin kullanıcı nezdindeki cazibesinin kısa ömürlü olduğunu kanıtlıyor. Öte yandan, çoğunluğu Shein ve Temu gibi Çinli şirketlerden oluşan ultra hızlı moda operatörleri, ikincil dağıtım kanallarında tespit edilen bu atık miktarının yalnızca %5'ini oluşturuyor. Bu farklılık, analiz edilen ikinci el kanallarındaki ilk nesil hızlı moda markalarından kaynaklanan atık hacminin, ultra hızlı rakiplerinden on iki kat daha fazla olduğunu gözler önüne seriyor. Diğer bir deyişle, Çinli ultra hızlı markalar algoritmalar ve dijital tedarik zincirleri kullanarak koleksiyon yenileme döngüsünü 10–20 güne indirse de araştırma, kullanılamaz durumdaki atıkların asıl gövdesini eski liderlerin ürettiği hacimlerin oluşturduğunu gösteriyor.

Bu istatistiksel tablo, mevcut düzenleme ve kamuoyu odaklarını sorgulanır hale getiriyor. Hızlı moda karşıtı yasa tasarısı, Avrupa Birliği normlarına uygunluk tartışmaları nedeniyle 2025 sonbaharından bu yana Karma Komite'nin gündeminde bulunuyor. AB'nin 19 Temmuz 2026'da yürürlüğe girecek olan satılmayan kıyafetlerin imha edilmesine yönelik yasağı, büyük şirketleri yakma veya çöp sahalarına boşaltma yerine geri dönüşüm veya yeniden kullanım gibi sürdürülebilir çözümler bulmaya zorlamayı amaçlıyor. İtalyan Senatosu, doğrudan Shein ve Temu'yu hedef alarak AB dışından gelen 150 avronun altındaki paketlere iki avroluk bir ücret getirilmesini öngören yasa tasarısını onayladı. Ancak savunucu gruplar, siyasi ilginin yalnızca en yeni çevrimiçi oyunculara odaklanmasının, tüm sektörü kapsayan daha geniş aşırı üretim sorunundan uzaklaştıran bir hamle olduğunu savunuyor. Geleneksel hızlı moda ile ultra hızlı moda arasındaki yapay ayrımın krizi etkili bir şekilde çözmek için yetersiz olduğunu vurgulayan bu gruplar, yeni oyunculara odaklanmanın köklü devlerin atık sorununa olan daha büyük katkısını gözden kaçırabileceği konusunda ısrarcı.

Çevre aktivistleri, süregelen ekolojik ve sosyal etkileri dizginlemek için sektörün tamamını kapsayan kapsamlı bir düzenlemeye duyulan acil ihtiyacın altını çiziyor. Moda endüstrisi bir bütün olarak, küresel sera gazı emisyonlarının %8–10'undan sorumlu olup bu oran, havacılık ve gemicilik sektörlerinin toplamından daha fazladır. Bu durum, gerçek bir döngüsellik sağlamak ve ekolojik ayak izini azaltmak için yalnızca en yeni halkalara değil, tüm üretim zincirine dokunan bütünsel bir yaklaşıma ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.